Biologiya terminlərinin izahlı lüğəti

üçbarmaq pişikdili

Mürəkkəbçiçəklilər fəsiləsinə aid birillik ot bitkisi.

Hündürlüyü 30-100 sm-ə qədər, gülləri sarı rəngdə olan bitkidir. İyul ayından sentyabr ayına qədər çiçəkləyir.

üçrəng bənövşə

Ala-bəzək bənövşənin yabanı əcdadı.

Ü.B. bir və ya ikiillik bitkidir. Hündürlüyü 10-35 sm-ə qədərdir. Aprel ayının axırından payıza qədər çiçəkləyir. Çəmənlik, tarla və bostanlarda yayılmışdır.

üçrəng maranta

Dairəvi məxməri yarpaqları olan bitki sortu.

Yarpaqlarının yuxarı hissəsində aydın seçilən qırmızı zolaqlar, mərkəzdən və kənarlardan açıq-yaşıl ləkələr görünür. Yarpağın alt hissəsi moruq rəngli olub, açıq çəhrayı xətlidir. Vətəni Mərkəzi və Cənubi Amerikanın bataqlıq meşələridir. Ü.M. bəzi kölgə olan yerlərdə qala bilər. Bitki gün aşırı su səpməyə ehtiyac duyur. Ü.M. üçün ideal rütubət 30-40% olduğuna görə nəm gilli dibçəklərdə yaxşı inkişaf edir. Sulama tez-tez, isti və ya ilıq su ilə olmalıdır. Torpağını daim nəm saxlamaq və böyümə zamanı qurumamasına xüsusi diqqət etmək lazımdır. Payız-qış aylarında gec-gec – torpaq quruduqdan 1-2 gün sonra sulamaq lazımdır.

üçbarmaq

lat. bidens

İkiləpəlilər sinfinin mürəkkəbçiçəklilər (astrakimilər) fəsiləsindən bitki cinsi.

Dünyada 200-dən çox növü məlumdur. Azərbaycan florasında isə 1 növü üçbölümlü Ü. yayılmışdır.

üçüncü dövr artktik florası

Müasir qütb vilayətinin ərazisində yayılmış olan üçüncü dövrün istisevən florası.

Ü.D.A.F.-nın çox hissəsi soyuqlar nəticəsində məhv olmuşdur.

üçkünc yarpaq

Yarpaq ayasının çevrəsi üçkünc formaya oxşar olan sadə yarpaq forması.

üçqat yarpaq

Ayrı-ayrı saplaqlarda 3 yarpağı və ya seqmenti olan mürəkkəb yarpaq.

üçfındıqcıqlılar

lat. tricoccae

Dillenid yarımsinfindən ikiləpəli bitki sırası.

Ü. südləyənkimilər fəsiləsini əhatə edir.

üçlü sinir

Beşinci cüt kəllə-beyin siniri.

Aşağı göz qapağı, yanaq, burun dərisi və selikli qişanı, həmçinin üst dişləri sinirləndirir.

üçyarpaq limon

lat. pocirus trifoliata

Sədaokimilər fəsiləsindən bitki növü.

Hündürlüyü 3 metrə çatır. Təbii halda Azərbaycanda yayılmışdır. Ü.L. limon (cır limon) adı ilə də tanınır.

ümumi bürüncək

Meyvə cisminin rüşeyminin periferik qatının diferensasiyası yolu ilə əmələ gələn bütün angiokarp ali bazidiomiset göbələklərin bürüncəyi.

Ü.B. meyvə cisminin yetişməsi zamanı dağılaraq ayaqcığın əsasında volvo əmələ gətirir və adətən papaqcıqda toxumanın hissələrini saxlayır.

ümumi çiçək yatağı

Təpəcikdə sıx birləşmiş çiçəkləri daşıyan başcıq və ya səbət tipli hamaşçiçəyin oxu.

ümumi rastgəlmə tezliyi 

Eyni assosiasiyaya aid olan bir neçə fitosenozda növün rast gəlməsi.

Ü.R.T. lokal rastgəlmə cəminin fitosenozların sayına bölünməsi nəticəsində alınan rəqəmlə müəyyən olunur.

üfunətli ağcaqovan

lat. cossus

Pulcuqqanadlılar dəstəsinin ağcaqovanlar fəsiləsindən kəpənək növü.

Qanadlarının açılmış halda uzunluğu 10 sm-dək olur. Azərbaycanda Quba-Xaçmaz bölgəsində  meyvə bağlarına zərər vurur.

ürək

lat. cor

Onurğalı heyvanlarda və insanda qan-damar sisteminin mərkəzi orqanı.

Balıqlarda 2, suda-quruda yaşayanlarda və sürünənlərdə (timsah istisnadır – 4 olmaqla) 3, quşlarda və məməlilərdə isə 4 kameradan ibarət olur. Ü.-in kameraları qulaqcıqlar və mədəciklərdir. Ü.-i olmayan canlılarda onun funksiyasının divarları qalınlaşmış damarlar yerinə yetirir.