Biologiya terminlərinin izahlı lüğəti

embriologiya

Canlılarda rüşeymin inkişafı haqqında elm.

emroblast

Rüşeymi əmələ gətirən mərkəzi blastomerlər.

endokard

yun. “endo” – daxili, “cardio” – ürək

Onurğalılarda ürəyi daxildən örtən qişa.

endokrin vəzlər

yun. “endo” – daxili, “krino” – ayırıram

Daxili sekresiya vəzləri.

Xüsusi axarı olmayan və hazırladığı inkreti (hormonu) qana və ya limfaya ifraz edən xüsusi törəmələrdir. İnsanda epifiz, hipofiz, timus (çəngələbənzər), qalxanabənzər və digər E.V. vardır.

endolimfa

Daxili qulaqda ilbizin zarlı kanalını dolduran lifli maye.

Vestibulyar cihazın E.-sı ilə xüsusi kanala birləşir. E.- da K⁺ qatılığı, onurğa beyni mayesi (likvor) və perilimfadan 100 dəfə çoxdur. Na⁺ qatılığı isə E.-da perelimfaya nisbətən 10 dəfə  çoxdur.

endoplazmatik şəbəkə

yun. “endo” – daxili, “plazm” – yapılmış, formalaşmış

Hüceyrə daxilində mürəkkəb qırışlar əmələ gətirən və üzərində ribosomlar yerləşən membran sistemi.

Müxtəlif formalı və ölçülü qovuqcuq, kanalcıq, həmçinin sistemli membranlarla əhatə olunmuşdur.

enerji

yun. “energeia” – fəaliyyət

Müxtəlif növ hərəkətlərin ümumi ölçüsü və ya qarşılıqlı təsiri.

Enerjinin bir növü başqasına çevrilə bilər.

entoderma

yun. “entos” – daxili, “derma” – dəri

Çoxhüceyrəli heyvanların embrionunun daxili rüşeym qatı vərəqi.

entral sinir sistemi 

Həzm borusunun divarında olan xüsusi sinir hüceyrələri.

Buraya həmçinin həzm borusunun xaricində yerləşən vegetativ sinir sisteminin simpatik və parasimpatik lifləri daxildir.

eozinofil

yun. “eozin” – rəng, “phileo” – sevirəm

Turş boya ilə rənglənən dənəli leykosit növü.

epidemiya

yun. “epidemia” – yoluxma, xəstəlik

Hər hansı xəstəliyin müəyyən ərazi üçün normadan artıq yayılması.

epidermis

Anatomiyada insan və onurğalı heyvanların dərisinin səthini təşkil edən və çoxqatlı epiteli hüceyrələrindən əmələ gələn qat.

Bitkilərdə E. hüceyrələrinə, kök yumrularında, kökümsovlarda təsadüf olunur.

epikard

Ürəyi xaricdən örtən qişa.

epitel

yun. “epi” – üzərində, səthində; “thele” – məməcik

Dərinin səthini örtən və daxili orqanların boşluğuna səpilən toxuma növü.

Müdafiə və trofik funksiya daşıyır. Endokrin vəzlərin tərkibinə daxildir.

epifiz

yun. “epirhysis” – çıxıntı

Yuxarı beyin artımı.

Daxili sekresiya vəzlərinə aiddir. Bioloji funksiyaları: cinsiyyət orqanlarının endokrin funksiyasına tormozlayıcı təsir göstərir, sutkalıq yuxunun dərinliyi və müddətini artırır, insanın sutkalıq bioritminin yaranmasında iştirak edir; insanda həftəlik, aylıq, mövsümi və illik bioloji ritmlərin tənzimləyir, mərkəzi sinir sisteminin, o cümlədən, simpatik sinir sisteminin funksiyalarına təsir göstərir.