Biologiya terminlərinin izahlı lüğəti

matriks

lat. “matrix”, “mater” – əsas

Hüceyrədaxili və onların arasındakı boşluğu dolduran, eyni cinsli kiçik dənəli maddə.

matrisa

Başqa makromolekulun sintezi üçün lazım olan makromolekulyar qəlib.

maturonat

Bala yumurtadan çıxan gündə onun fəal olması.

M. yolla əmələ gələn balaların gözləri və qulaqları açıq, dəri örtüyünə malik olurlar və cəld hərəkət etmə qabiliyyətlidirlər.

mavi balina

Məməlilər sinfinin kürəkayaqlılar dəstəsinə aid olan növ.

M.B. yer üzündə ən böyük heyvandır. Orta uzunluğu 24 m-ə qədərdir. 1909-cu ildə çəkisi 200 ton olan 33 m 58 sm uzunluqda M.B. təsadüf olunub. M.B. tipik plankton yeyəndir. Dənizin üst qatlarında xərçənglərlə qidalanır. Balıq yemir. M.B. saatda 11 km sürətlə üzür. Hürkən zaman sürəti 33-40 km/saata çatır. M.B. ultrasəs vasitəsilə bir-birinə işarə verir və şikarlarını tapırlar. Adı qırmızı kitaba düşmüşdür.

mediator

lat. “mediator” – aralıq vasitəçi

Bioloji aktiv maddə.

Oyanmanı sinirdən işçi orqanlara – əzələ, vəzi və sinirlərə ötürürlər.

melanin

yun. “melass”, “melanos” – tutqun, qara

Dəridə, saçlarda, gözün qüzehli qişasında saxlanılan piqment.

melatonin

Epifiz vəzin hormonu olub.

Qana daha çox gecələr ifraz olunur.

membran

lat. “membrana” – dəricik

Hüceyrə qılafının altında yerləşən yarımkeçirici qat.

Seçicilik qabiliyyətinə malikdir. Bioloji funksiyası hüceyrəyə müxtəlif maddələri keçirmək və mübadilə məhsullarını nəql etməkdir. M. lipid və zülal molekullarından təşkil olunmuş üç qatdan ibarətdir. M. həmçinin bir çox hüceyrə sturukturlarının xarici qatını hüdudlandırır.

menearxe

Birinci aybaşının başlanması.

menepauza

Aybaşının (menstruasiyanın) birinci dəfə dayanmasından sonrakı 12 ay müddətində 45 yaşdan yuxarı qadınlarda dayanması.

menstruasiya

Uşaqlıqdan dövri olaraq qanaxma prosesi.

Prosesin digər adı aybaşıdır. Orta təkrarlanma müddəti 28 gündür.

meşə gilası

Gülçiçəklilər fəsiləsinə aid növ.

Meşələrdə, kolluqlarda bitir. Bütün Rusiya ərazisində, Qərbi Avropada, Asiyada geniş yayılmışdır. Meyvəsi qara, çəyirdəklidir. Xalq təbabətində istifadə olunur.

metabolizm

yun. “metabale” – fasilə, çevrilmə

Orqanizmdə gedən maddələrin mübadiləsi prosesi olub 2 formada baş verə bilər.

metafizika

Şeyləri və hadisələri bir-birindən asılı olmayan, dəyişməz kimi nəzərdən keçirən antidialektik düşünmə tərzi.

metamorfoz

Orqanizmlərdə uyğunlaşma və təkamül zamanı normal xarici quruluşun dəyişməsi.

Məsələn, orqanizmin inkişaf edən sürfəsinin morfoloji-fizioloji yeniliklər etməklə yetkin heyvana çevrilməsi, vegetativ orqanların şəkildəyişmələri, fil sümüyü, yarasanın ön ətrafı, çömçəquyruq və s.