Biologiya terminlərinin izahlı lüğəti

modifikasiya

Xarici amillərin təsiri altında və müəyyən reaksiya norması daxilində əlamətin tərəddüdü, kəmiyyət dəyişmələri.

monomerlər

Bir-biri ilə və ya başqa maddələrlə polimerləşmə, yaxud polikondensasiya reaksiyalarına girib, polimer əmələ gətirə bilən kiçikmolekullu maddələr.

monosit

yun. “kytos” – hüceyrə

Yetişməmiş leykositlərin formalarından biri.

Qandan toxumaya keçir. M.-lər toxumada makrofaqlara çevrilə bilirlər.

morfologiya

Orqanizmlərin xarici və daxili quruluşunu öyrənən elm.

morj

Məməlilər sinfindən morjkimilərin yeganə nümayəndəsi.

M.-lar ən böyük pəncəüzgəclilərdir. Şimal yarımkürəsində yaşayırlar. Üst çənədə olan dişlər xüsusən xarakterikdir. Bədəninin uzunluğu 3-4 m-ə, çəkisi isə 1,5 tona qədərdir. M.-lar qütb ətrafında, Şimal Buzlu okeanı dənizlərinin dayaz yerlərində, qonşu Atlantikanın bəzi sahələrində və Berinq dənizində yaşayırlar.

moruq

Gülçiçəklilər fəsiləsinə aid bitki cinsi.

M. çoxillik köklər üzərində kol şəklində bitir. Bu köklər üzərində uzunluğu 1 m-ə qədər olan 2 illik yerüstü gövdələr bitir. Çiçəkləri ağ rəngdə olur. Meyvələri zoğlar üzərində olur. M.-un giləmeyvələri lətli və dadlıdır.

molekul

Maddəni təşkil edən elementar quruluş vahidi.

M.-lar atomlardan, atomlar isə öz növbəsində proton, elektron və neytronlardan ibarətdir. M. hər hansı bir maddənin xassələrini özündə əks etdirən ən kiçik quruluş vahididir. Bəsit maddələrdən bir çoxunda (əsasən metallar) bu xassəni M.-lar deyil, atomlar əks etdirir.

molekulyar biofizika

Canlı orqanizmləri təşkil edən makromolekulların və onların komplekslərinin fiziki-kimyəvi xassələrini, habelə bioloji proseslərin əsasını təşkil edən fiziki-kimyəvi reaksiyaları submolekulyar və atom səviyyəsində öyrənən elm.

möhtəviyyat

Bədənin daxili kütləsi.

murdarça

İkiləpəlilər sinfinin eyniadlı fəsiləsinə aid olan bitki cinsi.

10 növü məlumdur. Hündürlüyü 3-3,5 m-ə qədər olan budaqlı kol və ya ağacdır. Şərqi Zaqafqaziyada, Azərbaycanda bitir. Meyvəsi kürəşəkillidir. May-iyun aylarında çiçəkləyir.

mutasiya

lat. “mutasio” – dəyişmə

Təbii və süni amillərin (kimyəvi maddələr, radioaktivlik və s.) təsirilə orqanizmin irsi xassələrinin (genotipinin) dəyişməsi.

M.-lar irsən keçən dəyişkənliklərdir.

mühit

Canlıları əhatə edən faktorların cəmi. M. xarici və daxili; canlı, cansız və antropogen olur.

mühitin çirklənməsi

Mühit üçün səciyyəvi olmayan fiziki-kimyəvi, bioloji, mikrobioloji, radioaktiv və s. amillərin təbii və antropogen yollarla əmələ gəlməsi.

M.Ç. lokal (az yerdə) və qlobal – dünyəvi ola bilər.