Coğrafiya terminləri lüğəti

1. Müəyyən areala malik təbii populyasiya qrupu.

Areal N.-ü səciyyələndirən əsas göstəricilərdəndir, çünki onun inkişaf tarixi ilə sıx bağlıdır. Coğrafi xüsusiyyətlərinə görə N.-lər geniş yayılmış, yaxud endemik (məhdud areala malik) olur. Eyni zamanda kiçik bir ərazidə yaşayan N. sonradan öz arealını genişləndirə, yaxud əksinə, geniş yayılmış N. zaman keçdikcə arealını daralda bilər. Coğrafi cəhətdən izolə edilmiş N.-lər də var: məsələn, Şpitsbergen adasında yaşayan xırda marallar.

2. Coğrafi sistemləşdirmədə: coğrafi obyektlərin təsnifatında struktur vahidi; məs.: landşaft növləri, buludların növləri, xəritələrin növləri.

Tarlalarda müəyyən vaxt ərzində torpağın münbitliyini bərpa etmək və məhsuldarlığını yüksəltmək üçün müxtəlif növ kənd təsərrüfatı bitkilərinin əkininin elmi əsaslandırılmış qaydada növbələnməsi üsulu.

Bitkilərin bioloji xüsusiyyətləri və onların torpağın xassələrinə təsiri sahəsində tədqiqatlar göstərir ki, intensiv əkinçilik şəraitində kənd təsərrüfatı bitkilərinin növbələnməsi iqtisadi cəhətdən səmərəli və zəruridir. N.Ə. üsulundan dağ yamaclarında torpaq eroziyasının qarşısını almaq üçün də istifadə olunur.

N.-lar materik buzlaqlarının kənar hissələri üçün xarakterikdir və Qrenlandiya ilə Antarktidada geniş yayılıb. N. terminini elmə 1870-ci illərin sonlarında İsveç geoloqu Adolf Erik Nordenşeld daxil edib.

Heksaqonal sinqoniyada kristallaşaraq sıx dənəli aqreqatlar, nadir hallarda qısa prizmatik kristallar əmələ gətirən mineral.

Adətən rəngsiz, çəhrayı, boz, yaşılımtıl olur. Süxur əmələ gətirən mineraldır.

Mineral; uraninitin bir növü.

Kəskin radioaktivdir. Uranın ən geniş yayılmış və uran filizlərinin əsas sənaye minerallarından biridir.

Zeolitlər qrupuna aid mineral.

Rombik və nadir hallarda tetraqonal sinqoniyada kristallaşır. Adətən iynəvarı kristallar, radial-şüalı, lifli aqreqatlar halında tapılır. Rəngsiz, ağ, bozumtul, sarımtıl olur. Şüşə parıltılıdır.

Mineral; tremolit və aktinolitin sıx aqreqatı.

Rəngi açıq-yaşıldan tünd-yaşıladək dəyişir, çox vaxt xal-xal olur. Qədimdən məmulat daşı kimi (xüsusilə Asiya ölkələrində) işlədilir.

Heksaqonal sinqoniyada kristallaşaraq adətən dənəli sal kütlələr əmələ gətirən mineral.

Rəngi açıq misi-qırmızı olur. Metal parıltılıdır.

1. Tam kristallik maqmatik süxur.

Tərkibində qələvi çölşpatları (təqribən 80%), kvars (10%-dək), biotit, diopsid, aksessor minerallardan zirkon, sfen, apatit və filiz mineralları iştirak edir.

2. Mineral; stavrolitin bir növü.

Əsas tərkib hissəsində monoklinik piroksen əvəzinə rombik piroksen olan qabbro.

N.-in tərkibində hər iki piroksen iştirak etdikdə süxur qabbronorit adlanır. Tikinti materialı kimi istifadə edilir.

Kaliumlu çölşpatı (65-70%), nefelin (20%-dək) və rəngli minerallardan (biotit və qələvi piroksen və amfibollar) ibarət qələvi süxur.

Tam kristallik, ortadənəli, nadir halda iridənəli olur. Ştok, lakkolit, damar və s. əmələ gətirir. Maqmatik mənşəlidir.

Həmçinin bax:

• xibinit