Biologiya terminlərinin izahlı lüğəti

saf xətt

Həmişə öz-özünə tozlanan və hamısı bir homoziqot fərddən əmələ gələn bütün fərdlərin cəmi.

safsar

Məməlilər sinfinin yırtıcılar dəstəsinə aid olan dələlər fəsiləsindən heyvan cinsi.

S.-ın Avrasiyada və Şimali Amerikada 3, Rusiyada isə 2 növü məlumdur. Bədəninin uzunluğu 48 sm-ə, quyruğu isə 16 sm-ə qədərdir. S.-lar həyəcanlananda kəskin iyli maye ifraz edir. Çöl S.-rı böyük gəmiriciləri, meşə S.-ı isə kiçik gəmiriciləri məhv edir. 6-12 il yaşayır.

sağsağan

Quşlar sinfinə aid olan cins.

S.-ın mərtəbəli uzun quyruğu var. Dolaşadan kiçikdir. Çəkisi 160-260 qramdır. Bütün Avropada və qismən Asiyada yayılmışdır. Kiçik meşələrdə, ormanlarda, bağlarda, parklarda və s. yerlərdə yuva qurur. S. hər bir şey yeyən quşdur.

samotastatin

Mədəaltı vəzinin Langerhans adacıqları hüceyrələrində hazırlanan maddə.

İnsulin və qlükaqon hormonlarının sintezini ləngidir.

samur

Məməlilər sinfindən xəzdərili heyvan cinsi.

Şərqi Sibirin meşə dağlarında yaşayır. Bədəninin uzunluğu 56 sm-ə, quyruğu 20 sm-ə, çəkisi isə 900-1800 qr-a qədərdir. Sıçrayışı 30-70 sm olur. Sevimli yemi sidr qozalarıdır.

sanseviyeriya

"Durna quyruğu", "ilan dərisi" adları ilə məşhur olan dekorativ otaq bitkisi.

Bitkiyə qulluq göstərilmədikdə belə o 1-2 həftə müddətində təravətini itirmir və məhv olmur. Bitkinin saxlanması üçün ən yaxşı məkan pəncərə kənarıdır. Belə ki, isti və soyuq hava bu bitkiyə elə də təsir göstərmir. Boyu 80-90 sm-ə qədər olur və işıqsevəndir.

sap lələk

Yalnız oxdan ibarət yumşaq lələklər.

saprofit

yun. “sapros” – çürümüş, “fiton” – bitki

Bakteriya, göbələk, hazır üzvi maddələrlə və duzlarla qidalanan bitkilər.

sarağan

lat. cotinus

İkiləpəlilər sinfinin püstəkimilər fəsiləsinə aid bitki cinsi.

S.-lar kol və ya ağac bitkisidir. Sumaqkimilər ailəsinə daxildir. Avrasiyanın mülayim iqlimi olan zonalarında, eləcə də Şimali Amerikanın şərqində yayılmışdır. S.-nı dekorativ bitki kimi, eləcə də sarı rəng almaqdan ötrü xammal kimi istifadə etmək üçün becərirlər.

sarı akula

Manqo adlı sarı akuladan genetik mutasiya yolu ilə alınmış unikal balıq cinsi.

Mütəxəssislər bu halın milyondan bir hadisə olduğunu təsdiq edirlər.

sarımsaq

Zanbaq fəsiləsinə mənsub olan bitki cinsi.

Yarpaqları yastıdır. Soğanaqları mürəkkəb olub bir neçə dişdən ibarətdir. Yabanı halda S.-a hər yerdə rast gəlmək olar.

sarmaşıq

Çoxillik ot bitkisi cinsi.

Gövdəsi nazik sarmaşandır. Uzunluğu 100 sm-ə qədər olur. İyun ayının əvvəlindən sentyabr ayına qədər çiçəkləyir. Çəmənliklərdə təsadüf edilir.

saluki

Vətəni Misir olan it cinsi.

Adı qədim Ərəb şəhəri olan Saluqdan götürülüb. S.-in uşaqlarla arası yaxşıdır. Eşitmə qabiliyyəti çox yüksəkdir. S. hazırda İranın yerli iti hesab olunur; ceyran ovunda, habelə mühafizədə istifadə edilir.

sərab çoban iti

İranın şimal-qərb hissəsində mövcud olan yerli it cinsi.

Əsasən qoyunçuluq sahəsində istifadə edilir. Sürüləri yırtıcı heyvanlardan qoruyur. Bu cins öz adını İranın Şərqi Azərbaycan ostanının Sərab şəhristanlığından götürmüşdür. Cins ingilis dilli mənbələrdə İran çoban iti və ya Fars çoban iti adlandırılsada, sırf Azərbaycan türkləri ilə əlaqədardır. S.Ç.İ. yığcam və əzələli bədən quruluşuna malik olurlar. İri pəncəyə sahibdirlər. Erkəklərin hündürlüyü 75-90 sm, dişilər isə 70-85 sm olur. Çəki baxımından erkəklər 60-90 kq arası, dişilərdə isə 55-80 kq arası olurlar. İstər yayın isti istərsə qışın sərt havasına davamlıdır. Orta yaşam ili 12-17 arasında dəyişir. Müxtəlif rəng çalarlarına malik olurlar. Qara rəngliləri üstünlük təşkil edir. Xəzləri uzuntüklü və qısatüklü olur.

saya əzələ

Uzununa zolaqlı əzələ.