Biologiya terminlərinin izahlı lüğəti

sitoplazma

Canlı orqanizmlərin hüceyrəsinin nüvədənkənar protoplazma hissəsi.

S. orqanoidlərdən və hüceyrə törəmələrindən ibarət olan hialoplazmadan və endoplazmatik şəbəkədən ibarətdir. S.-da orqanizmin böyümə və inkişafını təmin edən zülal sintezi və maddələr mübadiləsi gedir.

skat

Qığırdaqlı balıqlar sinfindən dəstə.

Dəniz şeytanı və ya manta adlandırılan S. çəkisi 1,5 t, bədəninin eni 6,5 m-ə qədərdir. Tropik okean sularında yaşayır. Dişi skat uzunluğu 1,2 m, kütləsi 10 kq olan yalnız bir bala verir. S.-ların elektrikli S., payaquyruq S. və s. növləri geniş yayılmışdır.

skolioz

Onurğa sütununun yana tərəf patoloji əyilməsi.

soğan

Zanbaq fəsiləsinə aid ikiillik və çoxillik ot bitkisi.

Xarakterik qoxulu yeraltı soğanaqlar və yerüstü zoğlar əmələ gətirir. 1,2 m-ə qədər boy atır. Soğanaqlar və toxumlarla çoxalır.

soğangülü

Mürəkkəbçiçəklilər fəsiləsinə aid olan bitki.

Geofitdir, yeraltı şəkildəyişməsi kökə və gövdəyə aiddir. Vətəni Meksika – Qvatemaladır. S.-nün bir neçə min sortu məlumdur. Şaxtalar düşənədək çiçəkləyir.

solmazçiçək

lat. helichrysum

Mürəkkəbçiçəklilər (astrakimilər) fəsiləsindən bitki cinsi.

Çoxillik otlardır. Azərbaycanda 9 növü yayılmışdır. Bunlardan 2 növ – qatlı S. və dalğalı S. təbabətdə istifadə olunur.

somatik sinir sistemi

Mərkəzi və periferik sinir sisteminin skelet əzələlərini, sümük və dərini innervasiya edən hissəsi.

somatik əzələ

Eninəzolaqlı əzələ.

sort

Eyni növ mədəni bitkiyə aid olan, məhsuldarlığına, morfofizioloji əlaqələrinə, təsərrüfat göstəricilərinə və dözümlülüyünə görə səciyyələnən bitki qrupu.

S.-lar insanlar tərəfindən süni seçmə yolu ilə alınır. S.-lar sərbəst cütləşərək özünəoxşar nəsillər verir. S.-lar insanın bu və ya digər tələbatını ödəyir.

spermatofor

İçərisi cinsi hüceyrələrlə dolu olan kisə.

spermatozoid

Erkək cinsi hüceyrə.

spor

yun. “spora” – toxum

Çoxalma və yayılmaya xidmət edən repreduktiv hüceyrə.

Cinsi və qeyri-cinsi yolla əmələ gələ bilir. Cinsi yolla yosunlar, ibtidai göbələklər və şibyələrin ziqot və S.-ları, qeyri-cinsi yolla isə qalan digər S.-lu bitkilərdə əmələ gəlir. Formalarına görə müxtəlif olurlar: kürəşəkilli, oval, silindr, sapvari və s.

stasiya

Populyasiyanın yaşama yeri.

stolbnyak

lat. “tetauis”, yun. “tetanos” – gərginlik, qıcolma

Tetanus  xəstəliyini törədən mikroblar.

S. mikrobların  yoluxması nəticəsində yaranan infeksion xəstəlikdir və əzələlərin uzun müddətli yığılması – qıcolma ilə müşayiət olunur.

su birəsi

İbtidai xərçənglərin şaxəbığcıqlılar dəstəsinə aid olan növ.

Kiçik plankton orqanizmdir. Bığcıqları şaxəlidir. Balıq körpələrinin və bəzi balıqların qidasını təşkil edir.