Biologiya terminlərinin izahlı lüğəti

biosenoz

yun. “bios” – həyat, “senos” – birlik

Müəyyən bir ərazidə yaşayan və müxtəlif növlərin populyasiları cəmindən təşkil olunan quruluş səviyyəsi.

B. biosferin tərkib hissəsidir. Göl, qamışlıq, çəmənlik və s. B.-a aiddir. B.-un maddələr mübadiləsində canlılar 3 qrupa bölünür: üzvi maddələri istehsal edən yaşıl bitkilər, hazır üzvi maddələri istehlak edən heyvanlar və bu maddələri minerallaşdıran mikroorqanizmlər.

biosfer

yun. “bios” – həyat, “sphera” – şar, kürə

Yer kürəsində canlıların yayıldığı bütün ərazilərin məcmusu.

Atmosferin aşağı hissəsini, bütün hidrosferi və quru səthinin 2-3 km-ə qədər dərinliyini əhatə edir. B. canlıların ən ali quruluş səviyyəsidir.

biosintez

yun. “bios” – həyat, “sunthesis” – birləşmə

Orqanizmdə fermentlərin iştirakı ilə üzvi birləşmələrin əmələ gəlməsi.

biotik amillər

Yaşayış şəraitində və yaxın populyasiyalarda bir-birinə təsir edə bilən canlıların məcmusu.  

B.A.-dən insanın təsir dairəsində olanlar xüsusi yer tutur.

biotop

Müəyyən ekoloji sistemdə heyvan və bitkilərin yaşadığı sahə.

birevli bitkilər

Erkəkcikli və dişicikli çiçəkləri eyni bir fərd üzərində olan bitkilər.

Bircinsli və ikicinsli B.B. vardır.  Yosun və mamırlar çiçəksiz B.B.-dir.

birəbitdən

lat. troglodytrs

Birəbitdənlər fəsiləsinin bir növü.

Çəkisi 8-11q, uzunluğu 10-12 sm olan xırda quşdur. Lələkləri sıx, açıq-boz olur. Azərbaycanda dağətəyi ərazilərdə, meşə və bağlarda suya yaxın kollar arasında yuva düzəldir.

birəböcəkləri

lat. chrysomelidae

Yarpaqyeyən böcəklər fəsiləsi.

5000-ə qədər növü var. Uzunluğu 1,5-5 mm olur. Əksəriyyəti metal parıltılıdır. Taxıl, kartof, bostan və tərəvəz bitkilərinin zərərvericiləridir.

birələr

lat. aphaniptera

Parazit həşərat dəstəsi.

1000-ə yaxın növü var. 30 növü ev heyvanı və gəmiricilərin parazitidir. Azərbaycanda 58 növü qeydə alınıb. Mübarizə tədbiri: döşəmə 2-5%-li sabun-karbol məhlulu ilə yuyulur.

birəotu

lat. pyrethrum

Mürəkkəbçiçəklilər fəsiləsindən çoxillik ot cinsi.

Hündürlüyü 1,5 m-ə qədər ola bilər. Lələkvari, bəzən tam kənarlı yarpaqları növbəli düzülür. Səbət, yaxud qalxan çiçək qrupunda xırda çiçəklərə malikdirlər. Azərbaycanda 28 növü məlumdur. Çəhrayi B. dekorativdir.

birillik bitkilər

Həyatını bir vegetasiya dövründə başa vuran bitkilər.

Toxumu yazda və yayda cücərir, bitki payıza yaxın toxum verib, məhv olur.

birləpəlilər

monocotyledones

Örtülütoxumlu bitkilər şöbəsinin bir sinifi.

Toxumunda bir ləpə vardır. Əksəriyyəti ot bitkisidir. Çiçəkləri 3, yaxud 5 üzvlüdür. Kök sistemi saçaqlı, yarpaq damarlanması paralel, yaxud qövsvaridir. Taxıllar, zanbaqkimilər, süsənlər, qulançar və s. fəsilələr B. sinfinə aiddir.

birləşdirici toxuma

İnsan və bir sıra heyvan orqanizmində mezenximdən inkişaf edən toxuma.

Bitkilərdə olmur. Hüceyrəarası maddəsi çoxdur. Qan, limfa, piy, qığırdaq və sümüklər B.T.-ya aiddir.

bissinoz

yun. “byssos” – pambıq

Pambıq tozu qarışmış hava ilə uzun müddət nəfəs aldıqda yaranan peşə xəstəliyi.

bitki “ağlaması”

Bitkinin zədələnmiş, yaxud kəsilmiş yerindən şirə axması.

Budanmış ağaclarda əsasən yazda bitkilərdə şirə hərəkəti başlayanda baş verir. Şirə yarpaqlardan gövdənin qabıq qatı ilə ötürülən üzvi maddələrdir.