Biologiya terminlərinin izahlı lüğəti

aqava

Aqavalar fəsiləsinə aid çoxillik bitki cinci.

100 ilə yaşayır. 15-60 illiyində çiçəkləyir. 300-dən artıq növü yabanı halda Meksikada bitir. A.-dan təbabətdə istifadə edilir.

aqronulosit

Sitoplazmasında dənə (qranula) saxlamayan leykosit, limfosit və monositlər qrupu.

aqrosenoz

Canlıların süni yaradılmış birliyi. İnsanlar tərəfindən təsərrüfat və digər məqsədlərlə yaradılır.

Parklar, süni meşə zolaqları, su anbarları, tarlalar A. aiddir.

ala-bəzək bənövşə

Soğanaqlı çoxillik bitki.

A.B. çoxsaylı növləri bənövşələrin bir neçə növünün hibrididir. Kiçik, orta və hündür boyuna görə onların növlərini ayırırlar. Günəşli və ya azacıq kölgəli yerlərdə becərilir.

alaf

Mal-qaraya verilən qarışıq ot.

Ə. əsasən qurudulmuş küləş, yonca və digər otlardan ibarət olan yemdir.

albalı

lat. cerasus

Gülçiçəklilər fəsiləsi, gavalılar cinsinə mənsub olan bitki.

Çəyirdəkli meyvəsi hamar səthlidir. Dünyada 150-dən artıq növü və çoxlu sortları yayılmışdır. Azərbaycan florasında 7 növü (turş gilənar, adi gilənar, cır gilənar və ya quş A.-sı və d.) yayılmışdır. Azərbaycanda geniş istifadə olunan sortları – “şpanka”, “Anadolu”, “şampan”, “Gəncə” və başqalarıdır.

albinos

Piqment olmayan orqanizm.

Piqmentliyi təmin edən genin mutasiyaya tutulub, resessiv homoziqot hala keçməsi sayəsində meydana çıxan ağlıq.

ali bitkilər 

Kökü və gövdəsi olan bitkilər qrupu.

Mamırlar, qıjıkimilər, çılpaqtoxumlular və örtülütoxumlular şöbələri A.B. qrupuna aiddir.

ali məməlilər

Rüşeymi plasenta adlı pərdə vasitəsilə ananın qanından qida və oksigen almaqla inkişaf edən məməlilər.

alqologiya

lat. “alqo” – yosun və “loqos” – elm, təlim

Yosunları tədqiq edən elm sahəsi, botanikanın bir sahəsi.

allel

Genin alternativ vəziyyətlərindən biri.

Xromosomların homoloji sahələrində yerləşir və fenotipik müxtəliflik yaradır. Alternativ əlamətlərin inkişafına nəzarət edir.

allergen

yun. “genos” – yaranma mənşəyi

Allergiya yaradan maddələr.

allergiya

yun. “aalos” – başqa, “ergon” – təsir

Müxtəlif qıcıqlandırıcıların təkrar təsirinə qarşı orqanizmin reaktivliyinin dəyişməsi.

A. nəticəsində allergenlərə qarşı antitellər yaranır, immunitet zəifləyir.

alloxorlar

yun. “allos” – başqa, digər və “xoreo” – gedirəm, yayılıram

Xarici amillərin vasitəsilə yayılan bitki və göbələklər.

Külək (anemoxoriya), su (hidroxoriya), heyvanlar (zooxoriya) və insan (antroxoriya) vasitəsilə yayılan canlılar.

alloqamiya

yun. “allos” – başqa, digər və “qamos” – nigah

Bir çiçəyin başqa bir bitki çiçəyinin tozcuğu ilə tozlanması.

A. müxtəlif yollarla (həşərat, külək, insan vasitəsilə süni, kiçik quşlar və s.) baş verə bilər. Bax həmçinin: tozlanma, çarpaz tozlanma, öz-özünə tozlanma.