Biologiya terminlərinin izahlı lüğəti

xəndəkotu

lat. symphytum

Sümürgənkimilər (göyzabankimilər) fəsiləsindən bitki cinsi.

Dünyada 25, Azərbaycanda isə 3 növü (dərman X., bərk X. və Qafqaz X.) məlumdur.

xərçəng xəstəliyi

lat. “canser”, “carcinoma”; yun. “karkinos” – xərçəng

Epitel toxumasında inkişaf edən yaman şiş.

xərçəngboynu

lat. polygonum

Əvəlik fəsiləsindən ikiləpəli bitki cinsi.

Hündürlüyü 50-80 sm-ə çatan, yoğunlaşmış kökümsov gövdəyə malik ot bitkisidir. Azərbaycanda yayılmış 1 növü təbabət üçün daha əhəmiyyətli hesab olunur.

xərçəng–əqrəblər

lat. gigantostraca

Merostomlular sinfinin dəstəsi.

Yer kürəsində kembri-devon dövrlərində yaşamışdır. İndi yalnız qazıntı halında tapılır. Nizəquyruqlular dəstəsi isə indi yaşayır.

xərçənglər

lat. crustaceae

Buğumayaqlılar tipinin qəlsəmətənəffüslülər yarımtipinin bir sinfi.

X. 2 yarımsinfə bölünür: ibtidai X. və ali X. Dünya faunasına 20 minə qədər növü daxildir. Azərbaycanda isə 344 növü, 134 cinsi əhatə edən 43 fəsiləsi yayılmışdır.

xədicəgülü

lat. galanthus

Nərgizçiçəklilər fəsiləsindən bitki cinsi.

Soğanaqlı çoxillik otlardır. Azərbaycanda 2 növü yayılmışdır: Qafqaz X. və Xəzər X.

xəşənbül

lat. melilotus

Paxlakimilər (kəpənəkçiçəklilər) fəsiləsindən bitki cinsi.

Ucaboylu ikiillik ot bitkiləridir. Azərbaycan florası üçün 7 yabanı növü xarakterikdir. 1 növü – dərman X.-ü (sarı X.) təbabət üçün əhəmiyyətlidir.

xəzər gekkonu

lat. gymnodactylus

Sürünənlər sinfinin kərtənkələlər dəstəsindən heyvan növü.

Azərbaycanda geniş yayılmışdır.

xəzər tısbağası

lat. clemmys

Tısbağalar dəstəsinin gizliboyun tısbağalar fəsiləsindən heyvan növü.

Azərbaycanda çox təsadüf olunmur.

xımı

lat. pastinaca

Kərəvizkimilər (çətirçiçəkkimilər) fəsiləsindən çoxillik bitki cinsi.

Hündürlüyü 80-90 sm-ə çatan otlardır. Azərbaycan florasına yabanı halda təsadüf olunan 4 növü daxildir. Ən çox yayılan və daha çox əhəmiyyət kəsb edən isə əkin X.-dır.

xınagülü

lat. impatiens

Eyniadlı fəsilədən birillik ot cinsi.

Dünyada 400-dən artıq növü məlumdur. Azərbaycanda bəzək bitkisi kimi 2 növü becərilir.

xına

lat. hawsonia

Ağlarot fəsiləsindən çoxillik bitki növü.

Vətəni tropik qurşaq bölgələridir. 1945-ci ildə Azərbaycana gətirilmişdir. Təbii rəngləyici və kosmetik maddə kimi işlədilir.

xırdaləçək

lat. erigeron

Mürəkkəbçiçəklilər (astrakimilər) fəsiləsindən (boruçiçəklilər yarımfəsiləsi) ikiləpəli bitki növü.

xırdatoxumlular

lat. microspermae

Birləpəlilər sinfindən bitki sırası.

Sıra yalnız səhləbkimilər fəsiləsini əhatə edir.

xırıldaqlar

lat. melolonthinae

Qanadlı həşərat yarımsinfinin sərtqanadlılar dəstəsinin yastıbığcıqlılar fəsiləsinin yarımfəsiləsi.

Azərbaycanda 9 növü (Zaqafqaziya may böcəyi, mərmər böcək, qərb may X. və b.) məlumdur.