İbtidai siniflər üçün terminlər lüğəti

dırnaq işarəsi

Mətndə sitatları, əsər, qəzet, jurnal, orden, şirkət və s. adları fərqləndirmək üçün işlədilən qoşa durğu işarəsi (« » və ya “ ”); məsələn: Konfutsi demişdir: «Qaranlığı söyməkdənsə, bir şam yandır», «Azərbaycan» qəzeti, «Səfillər» əsəri, «Tərəqqi» medalı və s.

diafilm

Qısametrajlı film.

Diafilmdən dərslərdə müəyyən mövzuları tədris etmək üçün köməkçi vəsait kimi istifadə edilir.

diaqnoz

Hərtərəfli müayinə nəticəsində xəstəliyin müəyyən edilməsi.

Xəstəliyin müalicəsində təsirli nəticə əldə etmək üçün mütləq düzgün diaqnoz qoyulmalıdır. Səhv diaqnoz ağır nəticələrə səbəb ola bilər.

diaqonal

Çoxbucaqlının və ya çoxüzlünün yanaşı olmayan təpələrini birləşdirən düz xətt.

diaqram

Müxtəlif kəmiyyətlər arasındakı nisbəti göstərən qrafik təsvir.

Diaqramda məlumat hissələrə bölünmüş dairə şəklində təsvir olunur.

dialekt sözləri

Yalnız ayrı-ayrı bölgə, rayon və kəndlərdə işlədilən sözlər; məsələn: çəpəl (pinti), hancarı? (necə?), qağa (ata), becid (tez), qarqundey (qarğıdalı), doqqaz (qapı) və s.

Dialekt sözləri ümumişlək olmayan sözlər qrupuna aiddir.

dialoji mətn

Dialoq şəklində verilmiş mətn.

dialoq

İki və daha çox şəxs arasında aparılan danışıq, söhbət.

Dialoqdan bədii mətnlərdə geniş istifadə edilir. Dialoq şəklində yazılan cümlələrin əvvəlində tire (–) işarəsi qoyulur:

   – Quzum, yavrum! Adın nədir?

   – Gülbahar.

   – Pəki, sənin anan, baban varmı?

   – Var... (H.Cavid)

diametr

Dairənin mərkəzindən keçib onu iki hissəyə bölən düz xətt; dairənin kənarlarındakı qarşılıqlı nöqtələr arasındakı məsafə.

diaspora

Xalqın yaşadığı ölkədən müxtəlif səbəblərdən köçərək xaricdə məskunlaşmış və təşkilatlanmış hissəsi.

dicitayzer

Əl ilə çəkilən şəkilləri birbaşa kompüterə köçürmək üçün istifadə olunan qrafik planşet.

diksiya

Sözlərin aydın tələffüzü.

diktatura

Dövləti idarəetmə formalarından biri: bir şəxsin və ya qrupun qeyri-məhdud hakimiyyəti.

Demokratiyanın əksi hesab olunan diktaturada hakimiyyət bir və ya bir neçə şəxsin əlində mərkəzləşir, siyasətdə zorakılıq, terror ön plana keçir.

diminuendo

Səs gücünün tədricən zəifləməsini göstərən dinamik işarə.

dinamika

Musiqi səslənməsinin güc və qüvvəsi.

Dinamika not yazısında müəyyən işarələrlə göstərilir: f (forte – qüvvətli), p (piano – zəif), cresc. (kreşendo – artma), dim. (diminuendo – azalma).