Timor-Leste Demokratik Respublikası
Paytaxtı: Dili şəhəri
Sahəsi: 14,874 km²
Əhali sayı: Təxminən 1.34 milyon (2023)
Etnik tərkibi: Tetum, müstik, kemak, bunak, portuqaliyalılar və digər azsaylı qruplar
Rəsmi dilləri: Tetum və portuqal dilləri
Valyutası: ABŞ dolları (USD)
1. Ərazisi (coğrafi mövqeyi)
Cənub-Şərqi Asiyada, Timor adasında yerləşir, qərbdən İndoneziya ilə həmsərhəddir.
2. Dövlət quruluşu
Parlament respublikasıdır. Hazırda (2025-ci il) prezident Jose Ramos-Horta, Baş nazir isə Xanana Gusmaodur. Prezident dövlət başçısıdır, əsasən simvolik rol oynayır, Baş nazir isə hökumətə rəhbərlik edir və icraedici hakimiyyətin başçısıdır.
3. İqtisadiyyatı
Ölkə iqtisadiyyatı əsasən neft və qaz sənayesinə əsaslanır. Ölkənin gəlirlərinin böyük hissəsi dənizdəki neft-qaz ehtiyatlarından əldə edilir. Kənd təsərrüfatında əsas məhsullar qəhvə, düyü, qarğıdalı və kokosdur. Turizm inkişaf etməkdə olan sahələrdən biridir. İşsizlik və yoxsulluq səviyyəsi yüksək olsa da, hökumət iqtisadiyyatı diversifikasiya etməyə çalışır.
4. İqlimi və təbiəti
Ölkə tropik iqlimə malikdir, il ərzində isti və rütubətli hava şəraiti müşahidə olunur. Yağış mövsümü noyabr-aprel, quraq mövsüm isə may-oktyabr ayları arasında davam edir. Dağlıq ərazilər, sıx meşələr və sahilboyu çimərliklərlə zəngindir. Təbiəti nadir flora və faunaya sahibdir.
5. Görməli yerləri
Cristo Rei heykəli, Atauro adası, Jaco adası, Tasitolu gölləri və Nino Konis Santana Milli Parkı turistlər üçün məşhur yerlərdəndir.
6. Təhsil sistemi
Ölkədə təhsil pulsuz və məcburidir. Əsas təhsil 9 illikdir və iki mərhələdən ibarətdir: ibtidai və orta təhsil. Timor-Leste Milli Universiteti ölkənin əsas ali təhsil müəssisəsidir. Tədris əsasən Tetum və Portuqal dillərində aparılır. Hökumət savadlılıq səviyyəsini artırmaq üçün müxtəlif proqramlar həyata keçirir.
Ölkənin əsas universitetləri: Timor-Leste Milli Universiteti, Dili İnstitut Universiteti, Kristal Universiteti, Dili Universiteti, St.John Paul II Katolik Universiteti.
7. Mədəniyyəti
Mədəniyyəti yerli xalqların təsirlərinin qarışığından formalaşıb. Ənənəvi musiqi və rəqslər, xüsusilə tebe-dai rəqsi məşhurdur. Tais adlı əl toxuculuğu nümunələri mədəni irsin vacib hissəsidir. Əsas dini inanc katoliklikdir, lakin yerli animist inanclar da qalmaqdadır. Yeməklərində düyü, qarğıdalı və dəniz məhsulları üstünlük təşkil edir. Bayram və festivallar, xüsusilə Müstəqillik Günü və Pasxa geniş qeyd olunur.