Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti

ABAN türk.

aban sözü nüfuzlu, hörmətli, ləyaqətli anlamına gəlir.

Bu gün Aban antroponimi haqqında fi kirlər müxtəlifdir. Bir sıra araş dırmalardan məlum olur ki, etnonimdir, m.ə. qarqarlarla bir-likdə Qafqaza – Albaniyaya gələn abant/aban (t samiti sonradan düş müş və ya ixtisar edilmişdir) türk mənşəli tayfalardan birinin adı kimi izah edilir. Aban sözünün m.ə. VII əsrdə sakların tərkibində qarqarlarla yanaşı gəlmiş tayfanın adı olması elmi ədəbiyyatda diqqət mərkəzinə çəkilir. Qarqarların Şimal-Qərbi Albaniyada hələ qədim dövrdən məskunlaşması barədə m.ə. 65-ci ildə Pompeyin Albaniyaya yürüşü haqqında məlumat verən antik tarixçilər qeyd etmişlər. Onların əsərlərində Albaniya ərazisindəki Avant çayı və onun yaxınlığında Abant əyalətinin olması (Plu-tarx, Pompey, Dion Kassiy) göstərilmişdir. Lakin bu izah dəqiq he sab olunmur. Çünki bəzi mənbələrdə fars dilində olan aban sözü ilə əlaqələndirilir. Mənası su, sular oğlu kimi izah edilir. Bir məsələ də var ki, bəzən ad fars dilində aban ayının – səkkizinci ayın adı ilə əlaqələndirilir. Araşdırmalar da təsdiq edir ki, Azər-baycanda Aban antroponimi çox qədim adlardandır. Yuxarıda qeyd etdiyimiz kimi, qədim türk mənşəli tayfanın adındandır. İslamaqədərki ərəb adlarından olması barədə də mənbələrdə inandırıcı görünən məlumatlar var. İrəvanın Şərur-Dərələyəz qəzasında, Keşişkənd (Yeğeqnadzor) bölgəsində Aban kəndi, Türkiyədə Abant gölü var. Rus dilçiliyində Rusiyanın Krasnoyarsk vilayətində Abanskoe kəndinin adı da türk mənşəli aban sözü ilə əlaqələndirilir. Fikrimizcə, Aban şəxs adının etnonim olması daha inandırıcı görünür. Azərbaycan antroponimikasında köhnəlmiş şəxs adları sırasında olan Aban bu gün yalnız soyad-larda yaşayan kişi adlarındandır.