Məsəllər, deyimlər

BEŞGÜNLÜK DÜNYA

►Dünyanın fani, gəldi-gedər, müvәqqәti olduğunu təlqin edən ifadə.

İfadənin ili-günü müxtəlif üsullarla hesablayan qədim təqvimlərlə bağlı yarandığı ehtimal olunur.

Qədim zamanlarda ayları vә illәri hesablamaq üçün ilin uzunluğu vә ayrı-ayrı ayların günlərinin miqdarı haqqında xalqların təsəvvürləri müxtәlif idi. Odur ki bir-birindən fərqlənən tәqvim sistemlәri yaranmışdı: yunan tәqvimi, Afina təqvimi, Makedoniya tәqvimi, Misir təqvimi, Roma təqvimi vә s.

Başqalarından fәrqli olaraq Babilistan tәqvimi әsasında düzәldilmiş Qәdim Misir tәqvimində ilin uzunluğu nisbәtәn dәqiq nәzәrә alınırdı. Bu təqvimdə il 365 gün һesab olunur vә һәr biri 30 gündən ibarət olan on iki hissәyә bölünürdü. Qalan beş gün isә ilә әlavә һesab edilirdi. Belәliklә, hələ yeddi min il bundan qabaq misirlilәr 12 x 30 = 360 gün hesab etdiklәri ilin qalan beş gününü «artıq» sayır, bu günlәri bayrama, günahların bağışlanmasına, ölülәr üçün dua oxumağa hәsr edirdilәr. Misir tәqvimi Kopernik dövrünә qәdәr çox geniş ərazidə yayılmışdı.

Tarixçi əl-Biruninin məlumatına görә, bu beşgünlük ay orta fars tәqviminə səkkizinci aydan sonra, Xarәzm tәqviminә isә on ikinci aydan sonra әlavә edilirdi.

Beləliklә, hәmin beşgünlük ayı öz ölülәri ilә «ünsiyyət saxlayan», müqәddәslәrin, әzizlәrin ruhları ilə ünsiyyәti bir sәadәt sayan qәdim insanlarda dünyanın ötәriliyinә, faniliyinә, әslindә, hәmin bu beş gündən ibarәt olduğuna inam yaranmışdı.

İfadә tədricən deformasiyaya uğrayıb, xalq dilinә mәxsus әlavә emosionallıq mәqsәdilә buraya «beşi dә qara» tәrkibi artırılıb: «bu dünya beş gündür, beşi dә qara». Bundan başqa, dilimizdə «hәr aşığın beş gün dövranı var», «küllüyün külü beşgünlükdür» və bu kimi ifadələr də işlənir.