Tarix terminləri lüğəti

Renessans

fr. Renaissance – dirçəliş < renaitre – dirçəlmə, ilkin vəziyyətə qayıtma

renta

fr. rente < lat. reddita – geri alınmış, qaytarılmış

Kapitaldan, torpaqdan, əmlakdan müntəzəm qaydada götürülən və sahibkarlıq fəaliyyəti ilə bağlı olmayan gəlir növü.

Torpaq sahibləri torpaqlarını, bina sahibləri binalarını başqalarına istifadəyə verərək R. əldə edirlər. Bir çox ölkələrdə dövlət istiqrazları üzrə ödənilən faizlər də R. adlanır.

reparasiya

lat. reparatio – bərpaetmə

Təcavüzkar dövlətin təcavüzə məruz qalmış dövlətə (dövlətlərə) dəymiş zərəri pul və ya maddi formada ödəməsini nəzərdə tutan maddi-hüquqi məsuliyyət.

R.-nın həcmi və xarakteri vurulmuş maddi ziyana uyğun olaraq müəyyənləşdirilir. R. hüququ ilk dəfə Versal sülh müqaviləsində (1919) əsaslandırılıb. Krım konfransının (1943) qərarına görə, nasist Almaniyası və onun müttəfiqləri II Dünya müharibəsi (1939–1945) gedişində vurduqları ziyana görə belə təzminat ödəməli olublar.

repatriasiya

lat. repatriatio – vətənə qayıtmaq

Müxtəlif səbəblərdən öz ölkəsini tərk etmiş şəxslərin (hərbi əsirlərin, qaçqınların, köçkünlərin, mühacirlərin və b.) keçmiş vətəndaşlıqları bərpa olunmaqla öz vətənlərinə qayıtması.

repressiya

lat. repressio – əzmək, susdurmaq < reprimi – əzirəm, susdururam

Dövlət orqanları tərəfindən həyata keçirilən kütləvi cəza tədbirləri, cəzalandırma.

Totalitar dövlətlər üçün xarakterik olan R., əsasən, mövcud siyasi rejimin qorunub saxlanması məqsədi güdür. SSRİ-də XX əsrin 30-cu illərinin II yarısı kütləvi R.-lar dövrünə nümunədir.

reskript

lat. rescriptum < rescribo – yazılı cavab verirəm

1. Qədim Romada hər hansı məsələnin həlli ilə əlaqədar imperatora ünvanlanmış müraciətlərə onun qanun qüvvəsinə malik yazılı cavabı.

2. Monarxiya dövlətlərində monarxın öz təbəələrinə ünvanladığı məktub, vəzifəli şəxslərə yazılı sərəncam.

R.-də hər hansı vəzifəli şəxsə tapşırıqlar verilir, xidməti fəaliyyətinə görə ona təşəkkür elan edilir və s.

respublika

lat. respublicus < res – məsələ, iş + publicus – ictimai, ümumxalq

Dövlətin bütün ali hakimiyyət orqanlarının seçildiyi, yaxud ümummilli nümayəndəli qurumlar (parlament) tərəfindən formalaşdırıldığı idarəçilik forması.

respublika təqvimi

restavrasiya

lat. restauratio – bərpa

1. Nəyinsə (əsasən, memarlıq abidələrinin, əlyazmaların, sənət əsərlərinin, səsyazmaların, fotosənədlərin) ilkin görkəmdə, yaxud ona yaxın formada bərpa edilməsi.

restavrasiya dövrü

XVIII əsrin sonunda Böyük Fransa inqilabının gedişində devrilmiş Burbonlar sülaləsinin Fransada yeni hakimiyyət dövrü.

revalvasiya

lat. re – təkrarlanma, bərpaolunma bildirən sözönü + valor – dəyər

Pul vahidinin dəyərinin yüksəlməsi.

revanşist

fr. revanche – qisas, intiqam

revanşizm

fr. revanchisme < revanche – qisas, intiqam

Hərbi, yaxud siyasi məğlubiyyətin nəticələrini aradan qaldırmağa, onun əvəzini çıxmağa yönəldilmiş fəaliyyət; bu məqsədə xidmət edən siyasət.

R. terminindən ilk dəfə XIX əsrin 70-ci illərində Fransada Almaniyanın ələ keçirdiyi Elzas-Lotaringiya vilayətini geri qaytarmaq cəhdlərini ifadə etmək üçün istifadə olunub.

reyhani

Ərəb yazısında xətt növü.

reyx

alm. reich < lat. regnum – imperiya, krallıq

Keçmişdə alman dövləti, imperiya.

I R. kral I Otto tərəfindən yaradılmış “Müqəddəs Roma imperiyası” (962–1806), II R. isə kral I Vilhelmin elan etdiyi Alman imperiyası (1871–1918) hesab olunur. Lakin, adətən, bu termin məhz Hitler Almaniyasına – nasional-sosialistlərin hakimiyyətdə olduğu (1933–1945) III R.-ə aid edilir.