Tarix terminləri lüğəti

Həmçinin bax:

• fortifikasiya

Maddi nemətlərin yaradılmasına yönəlmiş fəaliyyət prosesi olan istehsaldan fərqli olaraq İ. həmin nemətlərin insan tələbatına və ehtiyacına uyğun işlədilməsi kimi başa düşülür.

Həmçinin bax:

• istehsal vasitələri
• istehsalın təmərküzləşməsi
• istehsal təsərrüfatı
• istehlak

İri sənaye müəssisələrinin sayının artması və cəmiyyətdə mövcud olan istehsal vasitələrinin, işçi qüvvəsinin, habelə məhsul istehsalının getdikcə daha çox hissəsinin həmin müəssisələrdə cəmləşməsi.

Mənimsəmə (istehlak) təsərrüfatından istehsal təsərrüfatına keçid əkinçilik və maldarlığın meydana çıxması ilə, yəni 10 min il əvvəl Neolit dövründə baş verib. İlkin mərhələdə istehsal təsərrüfatı mənimsəmə təsərrüfatı ilə yanaşı mövcud olub.

İnsanın maddi nemətlər istehsalı prosesində istifadə etdiyi əmək vasitələri (əmək alətləri) və predmetlərinin məcmusu.

1. Bax: despotiya.

2. Bax: despotizm.

1. Geniş mənada: Qədim Roma dövlətinin yaranmasınadək Apennin yarımadası və ətraf adalarda (Korsika, Sardiniya, Siciliya) məskunlaşmış, sonralar isə romalılar tərəfindən assimilyasiya olunmuş xalqlar.

2. Dar mənada: qədim İtaliyada məskunlaşmış və italik dillərində danışan hind-Avropa qrupu.

İ. e.ə. II minillikdə Alp dağlarının arxasından Apennin yarımadasına köç ediblər və özləri ilə buraya metal mədəniyyəti gətiriblər. E.ə. V–III əsrlərdə onlar romalılar tərə­fin­dən assimilyasiya olunublar.

İ.D., əsasən, Mərkəzi və Cənubi İtaliyada yayılıb. Bir çox mütəxəssislər onları kelt dillərinə yaxın hesab edir, lakin belə fərziyyə heç də hamı tərəfindən qəbul olunmur. İ.D.-ndən eramızın başlanğıcına kimi istifadə edilib. Bu qrupa aid osk, umbr və falisk dillərindən dövrümüzədək latın, etrusk və yunan əlifbaları ilə yazılmış 300-ə yaxın kitabə gəlib çatıb.

Həmçinin bax:

• italiklər

İ., bir qayda olaraq, müvəqqəti xarakter daşıyır və zəbt olunmuş ərazi üzərində yad dövlətin suverenliyinin bərqərar edilməsinə gətirib çıxarmır. Bu baxımdan İ. ilhaqdan fərqlənir.

Bu qanunlar səfil həyat tərzi keçirənlərin sərt şəkildə cəzalandırılmasını nəzərdə tutduğu üçün onlara “qanlı qanunlar” da deyilib. İ.Q., ilk növbədə, aqrar çevriliş və çəpərləmələr nəticəsində var-yoxdan çıxaraq dilənçi kökünə düşmüş kəndliləri iş tapmağa məcbur etməyə yönəlib. Bu proses ölkədə cinayətkarlığın kəskin surətdə artmasına və on minlərdən narazı insandan ibarət böyük kütlənin yaranmasına səbəb olub.

1. Marksizmdə digər insanın əməyinin nəticələrinin bir hissəsinin əvəzi ödənilmədən mənimsənilməsi.

İ. marksizmim iqtisadi təlimində əsas məfhumlardan biri sayılır. Digər iqtisadi nəzəriyyələrin əksəriyyəti isə ya İ.-ın mövcudluğunu qəbul etmir, ya da onun qeyri-iqtisadi xarakter daşıdığını və zorakılığa, yalana, məcburiyyətə əsaslandığını göstərir.

2. Təbii sərvətlərin işlənilməsi, istifadəsi.

3. Müəssisələrdən, nəqliyyat vasitələrindən və s.-dən istifadə edilməsi.