Tarix terminləri lüğəti

Jandarmeriyanın şəxsi heyəti.

XVIII əsrə kimi kral qvardiyasından olan ağır silahlı süvari döyüşçülər də J. adlanıb. J. termini məcazi mənada bəzən “cəllad”, “azadlığı boğan şəxs” anlamında da işlədilir.

İlk öncə XIII–XVII əsrlərdə fransız krallarının ağır silahlı atlı cəngavərlərdən ibarət qvardiyası belə adlanıb. Müasir anlamda isə termin XVIII əsrin sonlarından, 1791-ci ildə Fransanın inqilabi hökuməti orduda və ölkənin daxilində mühafizə funksiyasını yerinə yetirən jandarm korpusu yaratdığı vaxtdan işlədilir. Hazırda hərbi polis funksiyası daşıyan J.-lar Fransa, Argentina, Türkiyə və s. ölkələrdə var. Rusiyada 1827–1917-ci illərdə mövcud olmuş J. isə çarizmin siyasi rəqiblərinə qarşı cəza aparatı kimi fəaliyyət göstərib.

Onlara inkvilinlər də deyilib. J.-in bir qismi əkib-becərdikləri torpaq sahəsinin təxminən 1/8-i həcmində paya malik olub. Əksər hallarda isə ümumiyyətlə torpaqsız J. mülkədarın təsərrüfatında biyar yerinə yetiriblər və 1848-ci ildə Macarıstanda təhkimçilik hüququnun ləğvinə kimi mövcud olublar. Sonralar Macarıstanda kənd təsərrüfatında çalışan muzdlu fəhlələri də J. adlandırıblar.

1793-cü ilin oktyabrından 1806-cı il yanvarın 1-dək Fransada tətbiq olunan respublika təqviminin yeddinci ayı.

Yazın birinci ayı sayılan J. martın 21/22-dən aprelin 19/20-dək olan dövrü əhatə edib.

Konventin əks-inqilabi siyasətinə qarşı parislilərin xalq üsyanı.

Bu üsyan respublikanın üçüncü ilində, jerminal ayının 12-də (1795, 1 aprel) baş verdiyi üçün belə adlanır. Üsyançılar yakobin konstitusiyasının (1793) tətbiqini, həbs edilmiş demokratların azad olunmasını, ərzaq möhtəkirliyinə son qoyulmasını tələb ediblər. J.Ü. bir gündən sonra yatırılıb.

J.-in əsasını ticarət-sənaye və kənd təsərrüfatı burjuaziyasının nümayəndələri təşkil edib, liderlərinin əksəriyyəti (J.Brisso, P.Vernyo, J.Kondorse və d.) Jironda departamentindən (mərkəzi – Bordo şəhəri) olduğu üçün sonralar tarixçilər onları belə adlandırıb. J. 1792-ci ilin avqustunda yakobinçilərlə birlikdə monarxiyanı devirərək hakimiyyətə gəliblər. Lakin az sonra onların arasında ciddi fikir ayrılıqları yaranıb və 1793-cü il 31 may – 2 iyun xalq üsyanı nəticəsində J. hakimiyyətdən getməli olublar. 1793-cü ilin yayında yakobin hökumətinə qarşı qiyam qaldırmaq cəhdləri iflasa uğradıqdan sonra J.-lərin bir hissəsi həbs olunaraq edam edilib. 1794-cü il Termidor çevrilişindən sonra bəraət alan J. ən qatı əks-inqilabi qüvvələrdən birinə çevriliblər.

Erkən orta əsrlərdə Qərbi Mancuriya, Monqolustan və Türküstan çöllərində məskunlaşmış köçəri tayfalar ittifaqı.

Tayfanın adı bir neçə variantda mövcuddur: juan-juanlar, joujanlar, jujular. J. etnonimi ilk dəfə III əsr Çin mənbələrində qeydə alınıb. Onların dövlətinin ən qüdrətli dövrü 402–411-ci illər hesab olunur. VI əsrin ortalarında J. türklərə məğlub olduqdan sonra bu dövlət Mərkəzi Asiyanın siyasi xəritəsindən silinib. J.-ın bir hissəsi türklər tərəfindən assimilyasiya olunub, digər hissəsi isə Qərbə doğru hərəkət edərək IX əsrədək Dunay çayının orta axarındakı ərazilərdə yaşayıb. Bu tayfaların etnik mənsubiyyət məsələsi mübahisəli olaraq qalır. Bəziləri J.-ı monqollar, digərləri isə hunlarla əlaqələndirir. Əksər tədqiqatçılar isə VI əsrin ortalarında Mərkəzi Asiyada yoxa çıxmış J.-la elə həmin dövrdə Avropada peyda olmuş avarları eyniləşdirirlər.

Həmçinin bax:

• Böyük juz
• Orta juz
• Kiçik juz

İspaniyada zadəgan nümayəndələri; erkən Rekonkista dövründə müharibədə iştirak etmək üçün öz hesabına at və silah alan süvari döyüşçülər.

Sonralar bu termin korteslər və digər rəsmi qurumların sənədlərində hidalqo ilə eyni mənada işlənib.

Bax: kabbalistika.

İudaizmdə dualar, xüsusi rituallar və magiyanın köməyi ilə insanın ilahi-kosmik prosesə fəal müdaxilə edə biləcəyinə inama əsaslanan mistik təlim.

Kökləri qədim dövrlərə gedib çıxan K. XII əsrdə formalaşıb, XVI əsrdə isə geniş yayılıb. İlahi mahiyyətin dərinliklərinə nüfuz etməyə çalışan K. həmçinin rəqəmlərin müxtəlif kombinasiyalarına və yəhudi əlifbasının hərflərinə gizli məna daşıyan mistik kod və şifrlər kimi baxır. K. xristianlıq və islamda da geniş yayılıb.

1. Feodal Fransasında və Prussiyada əsgər rütbəli gənc zadəgan, habelə feodal əyanının hərbi xidmətə çağırılmış övladı.

2. Çar Rusiyasında və bir sıra digər dövlətlərdə imtiyazlı kadet korpusunun yetirməsi.

3. Avstriya-Macarıstan ordusunda 1914-cü ilədək hərbi rütbə.

4. XX əsrin sonlarında bir çox xarici dövlətlərdə (ABŞ, Fransa və s.) hərbi təhsil müəssisəsinin kursantı.