Tarix terminləri lüğəti

K.K.-nun məzunları, bir qayda olaraq, orta və ali hərbi məktəblərə imtahansız qəbul ediliblər. İlk K.K.-ları 1653-cü ildə Prussiyada zadəgan övladlarını hərbi xidmətə hazırlamaq məqsədilə yaradılıb, daha sonra belə təhsil müəssisələri Fransa, Rusiya və Polşada açılıb. Tədricən digər silklərin nümayəndələrinə də K.K.-na daxil olmaq hüququ verilib, bununla belə, həmin təhsil müəssisələrinin kursantları həmişə, əsasən, zadəgan övladlarından ibarət olub. 1917-ci ildə Rusiyada 29 K.K. fəaliyyət göstərib, 1918-ci ildə isə onların hamısı ləğv edilib.

Həmçinin bax:

• kadet

Bax: qazəsgər.

Tədqiqatçılar K.-in Kür və Araz çaylarının aşağı axarından cənub-şərqdə, indiki Cənubi Azərbaycan ərazisindəki Qarasu və Qızılüzən çayları vadisində yaşadıqlarını göstərirlər. Bu tayfalar barədə ilk dəfə e.ə. VI əsrin sonu – V əsrin əvvəlinə aid qədim yunan qaynaqlarında məlumat verilir. Antik müəlliflər (Ksenofont, Strabon və b.) K.-in mübarizlik və döyüşkənliyini qeyd edir, onların qonşuları ilə (farslarla, midiyalılarla, albanlarla) daim müharibə apardıqlarını bildirirlər. Bununla belə, qəribə olsa da, qədim İran qaynaqlarında K. haqqında heç bir məlumata rast gəlinmir. Onların etnik mənşəyi də mübahisəlidir. Bəzi alimlər K.-i Qafqaz Albaniyası tayfalarından olan gellərlə eyniləşdirir.

3. Xristian məbədlərində yepiskopun fəxri kürsüsü.

Məcazi mənada, K. yepiskop hakimiyyətinin simvolu sayılır.

Küfr etmiş insan.

İslam təliminə görə, tək Allahın varlığına inanmamaq, Məhəmməd peyğəmbərin elçilik missiyasını şübhə altına almaq, axirət və qiyaməti, eləcə də cənnət və cəhənnəmin mövcudluğunu inkar etmək küfr sayılır. Adətən, müsəlman olmayanları K. adlandırıblar. Lakin xristian və iudeylərə həm də “əhli Kitab” deyilir, bu isə onların formal cəhətdən birmənalı olaraq K. sırasına aid edilmədiyini göstərir.

Həmçinin bax:

• kafir

Qumaşdan hazırlanan astarsız və yaxasız üst kişi geyimi.

Böyük Sovet Ensiklopediyasında bu sözün türk-fars mənşəli olduğu göstərilir. K.-lar uzun (topuğa kimi) və ya qısa (dizə kimi) tikilib, qabağı düymə və ya lentlərlə bağlanıb. Belə üst geyimləri türk xalqları arasında geniş yayılıb və tatarlardan ruslara keçib. Osmanlı dövlətində sultan önəmli xidmətlər göstərmiş şəxsləri mükafatlandırmaq üçün onlara qızıl saplar və müxtəlif tikmələrlə bəzədilən K. hədiyyə edib.

Gürcü millətinin tərkibində etnoqrafik qrup, Gürcüstanda Qanıx (Alazan) və Qabırrı (İori) çaylarının yuxarı axarında yerləşmiş tarixi Kaxetiya vilayətinin sakinləri.

Bu sakinlər özlərini “kaxi” adlandırırlar və gürcü dilinin Kaxeti dialektində danışırlar.

Bu qurumun tam adı “İnqilabi fəaliyyət gizli təşkilatı” (Organisation secrète d’action révolutionnaire, OSAR) olub, onun üzvləri isə yığıncaqlarda və andiçmə mərasimlərində xüsusi başlıq-maska geydikləri üçün belə adlandırılıblar. O, 1935-ci ilin yanvarında yaranıb və Fransada sol-kommunist hərəkatına qarşı mübarizəni əsas məqsəd elan edib. 1937-ci ilin noyabrında K.-ın Üçüncü respublikaya qarşı silahlı qiyam cəhdi iflasa uğradıqdan sonra onların liderləri həbs olunub. Nəticədə K.-ın fəaliyyəti xeyli zəifləyib. II Dünya müharibəsi dövründə (1939–1945) təşkilatın keçmiş üzvlərinin əksəriyyəti alman işğalçıları, habelə Fransada oyuncaq Vişi hökumətinin nümayəndələri ilə əməkdaşlıq ediblər.

Yerli kazak dəstələrinin atamanı A.Kaledinin Don vilayətində bolşeviklərə qarşı qiyamı (1917, oktyabr – 1918, fevral).

Donda bütün hakimiyyəti öz üzərinə götürən general Kaledin Moskva və Petroqrada hücuma hazırlaşmağa başlayıb. Qiyama siyasi rəhbərliyi kadetlər həyata keçiriblər. 1917-ci ilin dekabrında Rostov-Donu ələ keçirən qiyamçılar bolşeviklər üçün böyük təhlükəyə çevriliblər. Kazakları öz tərəfinə çəkmək məqsədilə bolşeviklər təcili tədbirlərə əl atmalı olublar: kazaklara böyük güzəştlər verilib, ilk növbədə, onlar üçün hərbi mükəlləfiyyət ləğv edilib. Bundan sonra K.-in sosial bazası zəifləyib və bolşeviklər, çətinliklə də olsa, qiyamı yatıra biliblər.

Bax: xəttatlıq.

Protestantlıq cərəyanlarından biri.

Bu cərəyana onun banisi fransız teoloqu J.Kalvinin adı verilib. Əgər alman teoloqu M.Lüter Reformasiyaya başlarkən “Bibliyaya zidd olan hər şeyin kilsədən kənarlaşdırılması” prinsipini əsas götürübsə, J.Kalvin bir qədər də irəli gedərək “Biblayının tələb etmədiyi hər şeyin kilsədən xaric edilməsi” ideyasını irəli sürüb. XVI əsrdə Cenevrədə meydana gələn K. sonralar Fransa, Niderland, İngiltərə, Şotlandiya, Almaniya, ABŞ və s. ölkələrdə geniş yayılıb. O, Allaha ibadəti Bibliya oxumaqla məhdudlaşdırır, habelə katolik kilsəsinin iyerarxiya və ehkamlarını, rahibliyi, insanların xilasında ruhanilərin rolunu qəbul etmir. Asketik həyat tərzini təbliğ edən K. dəbdəbəli kilsə mərasimlərinə, bər-bəzəkli həyat tərzinə, parlaq paltar və ləl-cəvahiratlardan istifadəyə qarşı çıxır. K. təlimi kilsə rituallarını maksimum dərəcədə sadələşdirir, rasionalizmə meyil etməsi və hər cür mistikanın inkarı ilə səciyyələnir. Niderland (XVI əsr) və İngiltərə (XVII əsr) inqilabları məhz K.-in təsiri altında baş verib.

İlkin mənada: İspaniya kralı VII Ferdinandın hakimiyyəti dövründə (1808, 1814–1833) nüfuzlu saray əyanları qrupu.

Krala yaxın olan və ölkənin idarə edilməsində əsas rol oynayan əyanlar daim öz toplantılarını sarayın kiçik otağında (camara-da) keçirdikləri üçün bu qrup belə adlandırılıb. Sonralar K. termini mənfi məna kəsb edərək «dövlət məsələlərini öz şəxsi maraqlarına uyğun həll edən əyan və məmurlar qrupu» anlamında işlədilməyə başlanıb.