Biologiya terminlərinin izahlı lüğəti

üzgəclər

Su heyvanlarının hərəkət orqanı.

üzgəcotu

lat. trollius

İkiləpəlilər sinfinin qaymaqçiçəklilər fəsiləsindən bitki cinsi.

Dünyada 30-dək, Azərbaycanda isə 1 növü – yarımçıq Ü. yayılmışdır.

üzmə qovuğu

Balıqlarda müvazinət orqanı.

Ü.Q. tənəffüsə də kömək edir. Ü.Q. bir çox balıqlarda kisəşəkilli olub hidrostatik orqandır. Ü.Q. balığın suyun müxtəif dərinliklərə enib-qalxmasını təmin edir: sıxıldıqda balığın xüsusi çəkisi artır və balıq suyun dərin qatlarına enir; genişləndikdə isə balığın xüsusi çəkisi artdığına görə balıq suyun üst qatlarına qalxır.

üzücülər

lat. dyticidae

Cücülər (həşəratlat) sinfinin sərtqanadlılar (böcəklər) dəstəsinin fəsiləsi.

Bədəninin uzunluğu növündən asılı olaraq 1,5-5,0 mm-dək olur. Dünyada 2500-dək növü məlumdur. Azərbaycanda az təsadüf olunur.

üzümçülük

Üzümün becərilməsi ilə məşğul olan kənd təsərrüfatı sahəsi.

Ü. əhalini üzüm və kişmişlə, şərabçılıq və konserv sənayesini xammalla təmin edir. Azərbaycan Respublikasında Ü. kənd təsərrüfatının əsas sahələrindən biridir.

üzümkimilər

lat. vitaceae

İkilpəlilər sinfinin fəsilələrindən biri.

Nümayəndələri lianlardır. Ən çox əhəmiyyətli olan üzümdür (üzüm təynəyi).

üzüm

lat. vitis

Üzümkimilər fəsiləsinə aid bitki cinsi.

Gövdəsi 30-40 m uzanan lianlardır (dırmaşan gövdəli). Giləmeyvələri şirindir. Ü. tənəklərdə bitir. Ü. şirəsində çoxlu miqdarda qlükoza və fruktoza var. Ü.-mün çoxlu sayda növləri, o cümlədən tumsuz kişmiş növü də məlumdur. Azərbaycanda 3 növü – becərilən Ü. cır Ü. və meşə Ü.-ü yayılmışdır. Ü. üzüm tənəyi də adlandırılır.

üzüm müalicəsi

Müxtəlif xəstəliklərin üzümlə qədim müalicə üsulu.

üzvi aləm

Yer biosferində yaşayan canlıların məcmusu.

Ü.A.-ə mikroorqanizmlər, bitkilər, heyvanlar və insanlar daxildir.

üzvi təkamül

Həyat yaranan vaxtdan başlayaraq bu günə qədər Yer tarixində olan bütün hadisələr (təxminən 4 milyard müddətində).

üzvi gübrələr

Tərkibində üzvi birləşmələr formasında qidalı maddələr olan bitki və heyvan mənşəli gübrələr.

Ü.G.-in müntəzəm verilməsi torpağın fiziki-kimyəvi və kimyəvi xassələrini, onun su və hava rejimini yaxşılaşdırır, faydalı mikroorqanizmlərin (azotfiksə edən bakteriyalar, ammonifikatorlar və s.) həyat fəaliyyətini aktivləşdirir.

üzvi maddələrin minerallaşması

Bakterioloji proses.

Proses zamanı üzvi maddələrin tam parçalanaraq qeyri-üzvi maddələrə çevrilir.

üzvi-mineral gübrələr

Humin gübrələri.

Tərkibində üzvi maddə və ya kimyəvi, yaxud adsorbsiyalı mineral birləşmələr olan gübrələr. Ü.M.G.-in tərkibi və adı müxtəlif olur – huymofos, humofoska, torflu ammonyaklı gübrələr, torflu-minerallı-ammonyaklı gübrələr və s.