Biologiya terminlərinin izahlı lüğəti

şabalıd

lat. castanea

İkiləpəlilər sinfinin fıstıqkimilər fəsiləsindən ağac cinsi.

Hündürlüyü 30-35 m-ə çatan uzunömürlü ağaclardır. Dünyada 14 növü yayılmışdır. zərbaycan florasında 1 növü – adi Ş. yayılmışdır. Əsasən, Balakən, Zaqatala, Oğuz, Qəbələ və Böyük Qafqaz dağlarının Cənub yamaclarında yerləşən bölgələrin meşələrində 1000 m-dək yüksəkliklərdə bitir.

şabalıdyarpaq palıd

lat. quercus castaneifolia

İkiləpəlilər sinfinin fıstıqkimilər fəsiləsindən ağac növü.

Azərbaycanda Lənkəran ovalığında geniş yayılmışdır.

şaftalı

lat. persica

İkiləpəlilər sinfinin gülçiçəklilər fəsiləsindən bitki cinsi.

Hündürlüyü 8 m-ə çatan ağaclardır. Vətəni Cənub-Şərqi Asiya və Çindir. 5 növü məlumdur: adi Ş., qansun Ş.-sı, davud Ş.-sı, potanin Ş.-sı və qəribə Ş. Azərbaycanda Ş.-nın bir sıra növ və sortları (“Qazağı”, “Qacari”, “Fədai”, “Gərdi”, “Nektarin” və s.) becərilir.

şahmar

Zəhərli ilanlara el arasında verilən ad.

şahnar

Azərbaycanda xalq seleksiyası yolu ilə əldə edilmiş nar sortu.

şahtərə

lat. fumaria

Xaşxaşkimilər fəsiləsindən ikiləpəli bitki cinsi.

Hündürlüyü 30 sm-ə çatan bozumtul-yaşıl rəngli otlardır. Azərbaycanda 5 növü yayılmışdır ki, bunlardan ən əhəmiyyətlisi dərman Ş.-sidir.

şahtut

Azərbaycanda xalq seleksiyası yolu ilə əldə edilmiş tut sortu.

şahçiçəyi

Eyniadlı fəsiləyə aid olan zəhərli bitki.

Ş. bataqlıqda, qumluqda, dağlarda və demək olar hər yerdə təsadüf edilir. Ona toxunduqda həşəratları tutmaq üçün maye ifraz edir.

şahinkimilər

Quşlar sinfinə aid olan ailə.

Ş.-ə Antarktida və bəzi adalar istisna olmaqla, hər yerə yayılmış 60-a yaxın növ daxildir. Əksər növlərin dimdiyinin üzəri əlavə dişciklərlə təchiz olunmuşdur. Qanadları uzun və ensizdir. Bu onların çox hündürdə uçmasına dəlalət edir. Ş.-in bir qismi kiçik məməlilərlə, digər qismi havada quşları tutmaqla, üçüncüsü ilan və kərtənkələ tutmaqla, dördüncüsü kütlə içərisindən böyük ölçülü həşəratları tutmaqla, beşincisi bütün hər bir şeylə qidalanırlar. Yuvalarını ağaclarda qurmurlar. Çoxalma üçün özgə yuvalarını zəbt edir, həmçinin qayalıqda, torpaqda və insanların yaratdıqları tikililərdə yuva qururlar.

şaxəbığcıqlılar

lat. cladocera

Xərçəngkimilər sinfinin dəstələrindən biri.

Ş. dəstəsinə 350-ə qədər aiddir.

şalakimilər

lat. tettigoniodea

Həşəratlar (cücülər) sinfinin düzqanadlılar dəstəsindən fəsiləüstü.

Dünyada 6000-ə qədər, Azərbaycanda isə 50-ə qədər növü yayılmışdır.

şalğam

lat. barassica

İkiləpəlilər sinfinin xaççiçəklilər(kələmçiçəklilər) fəsiləsindən bitki cinsi.

Ş. yem bitkisi kimi əkilir. Ş. türpək və kələmin çarpazlaşdırılmasından alınmışdır.

şam ağacı

lat. pinus

Çılpaqtoxumlular sinfinin şam fəsiləsindən iynəyarpaqlı ağac cinsi.

Hündürlüyü 50 m-ə çatır. Dünyada 100-dək, Azərbaycanda isə 2 növü yayılmışdır: Eldar Ş. və qarmaqvari Ş.

şamayı

lat. chalcalburnus

Çəkikimilər fəsiləsindən balıq cinsi.

Azərbaycan sularında 1 növü – Xəzər Ş.-sı yayılmışdır. Uzunluğu 40 sm-ə çatan balıqlardır.

şamkimilər

lat. pinaceae

Qaraçöhrə yarımsinfindən çılpaqtoxumlu bitki fəsiləsi.