Biologiya terminlərinin izahlı lüğəti

ağacdələnlər

Quşlar sinfinə aid olan dəstə.

Kiçik və orta ölçüyə malik quşlar. Ən kiçiyi sərçədən kiçik – böyükləri isə qarğa böyüklükdə olur. A.-in xarici görünüşü və rəngləri müxtəlif olur. Avstraliya, Yeni Zelandiya, Yeni Qvineya və Madaqaskar meşələri istisna olmaqla dünyanın bütün meşələrinə yayılıb. Onlara ən çox Cənubi Amerikada təsadüf edilir. A. dəstəsinə 380 növ aiddir. Nümayəndələrində ön barmaqlarından biri arxaya doğru 90 dərəcə yerini dəyişə bilir. Bunun sayəsində A.-lər ağacda şaquli vəziyyətdə qalmağı bacarır.

ağcaqayın

Ağcaqayınkimilər fəsiləsinə aid ağac və kol bitkisi cinsi.

Avropa, Asiya və Şimali Amerikada geniş yayılıb. Ağacların əksəriyyətinin hündürlüyü 10-40 m-ə, kollar isə 5-10 m-ə qədər olur.

ağcaqovaq

Söyüdlər fəsiləsinə aid enliyarpaqlı ağac.

Hündürlüyü 35 m-ə qədərdir. Qovaqlar cinsində 7 növ məlumdur. 80-90 il, bəzən nadir hallarda 150 il ömür sürür.

ağ ciyər

Tənəffüs orqanı.

A. yalnız quru atmosfer havası ilə tənəffüsə uyğunlaşmışdır. İki cür tənəffüslü balıqlarda, suda-quruda yaşayanlarda və bütün quru onurğalılarında tənəffüs orqanı A.-dir. Onurğasızlardan hörümçəklər dəstəsinin nümayəndələri A. malikdir. Döş boşluğunda hər iki tərəfdə yerləşir. İnsanda sol ağ ciyər iki, sağ isə üçpaylıdır.

ağ ciyər arteriyaları

Ağ ciyər kötüyünün bölünməsi nəticəsində əmələ gəlir.

Sağ ağ ciyər arteriyası soldan uzundur. Ağ ciyərlərdə onlar kapilyar toruna şaxələnirlər.

ağyanlı delfin

Məməlilər sinfi, kürəkayaqlılar dəstəsinin nümayəndəsi.

Orta uzunluğu 1,6 m, ən böyüyü 2,6 metrdir. Çəkisi 42-59 kq-a qədərdir. Bədəni düz qamətli olub axıcıdır. Burnu uzundur. Beli qara, qarnı ağ rəngdədir. Balasını sahildə doğur.

ailə

1. Heyvandarlıqda bir ana fərdin nəsli üzrə seçilib yaradılan qrup.

Təbii şəraitdə arı və qarışqa ailələri aralarında əmək bölgüsü getmiş ana fərddən başqa, yüzlərlə erkək və on minlərlə işçi fərddən təşkil olunmuşdur.

2. Yetkinlik yaşına çatmış oğlan və qızın, dövlət və din tərəfindən təsdiq edilmiş bərabərhüquqlu ittifaqı.

akarisid

Gənələrə qarşı işlədilən dərmanlar.

akasiya

İkiləpəlilər sinfi, paxlalılar (kəpənəkçiçəklilər) fəsiləsindən çoxillik bitki cinsi.

1300-ə qədər növü olub, çiçəkli bitkilərə aiddir. Əsasən Avstraliya, Afrika və Meksikada bitir. Ağ və sarı akasiya daha geniş yayılmışdır.

akklimatizasiya

Heyvanın arealından kənar yeni yerə buraxıldıqdan sonra həmin yerin iqliminə uyğunlaşması.

akson

yun. “axön” – ox, çıxıntı

Sinir hüceyrəsinin (neyronun) uzun çıxıntısı.

Sinir impulslarını neyronun cismindən sinirlərlə təmin olunan orqanlara və başqa sinir hüceyrəsinə ötürür.

aktin

Əzələ toxumasının tərkibinə daxil olan zülal.

Əzələ toxumasının başqa zülalları ilə, məsələn, miozinlə birlikdə, əzələnin yığıcı zülallarını – aktomiozinləri əmələ gətirir.

akrokarp

Budağın ucunda meyvə əmələ gətirən.

akrokarp mamırlar

Ən çox dikduran, adi və ya budaqlanmış budağın ucunda sporoqon əmələ gətirən yarpaqbudaqlı mamırlar.

akula

Xordalılar tipi, balıqlar sinifüstü, qığırdaqlı balıqlar sinfinə aid olan cins.

Yırtıcıdırlar. A. daim hərəkətdə olurlar. Onların bədəninin temperaturu ətraf mühütün temperaturundan 7-8 dərəcə yüksək olur. Mako akulasının uzunluğu 400 sm-ə çatır. Nəhəng mako akulasının çəkisi 570 kq-a qədərdir. Akulanın bütün dişləri bir həftə ərzində çıxa bilər. Nümayəndələrində diribaladoğma müşahidə edilir.