Biologiya terminlərinin izahlı lüğəti

anteridi

yun. “antheros” – çiçəkləyən

Göbələklərdə, yosunlarda, mamırkimilərdə və qıjıkimilərdə cinsi çoxalma orqanı.

Erkək qametofitdir. A. daxilində spermatogen hüceyrələr inkişaf edir ki, bunlardan da erkək qametlər – spermatozoidlər yaranır.

antianemin

yun. “anti” – əksinə

Anemiyanın yüngül formasında işlədilən ekstrakt.

Qaramalın  qaraciyərindən hazırlanıb üzərinə 1,67% kobalt 2-sulfid (CoS) əlavə edilməklə alınır. Sarımtıl, şəffaf mayedir.

antibiotik

yun. “anti”-əksinə, “bios” – həyat

Mikroorqanizmləri öldürən və ya onların böyüməsini dayandıran bioloji mənşəli maddələr.

Bakteriya, göbələk və müxtəlif bitkilərdən alınır. Penisil göbələklərindən penisillin, bakteriyalardan qramisidin A.-i alınır.

anticisimlər

İnsan, yaxud istiqanlı heyvan orqanizmində bakteriya, virus və başqa antigenlərə qarşı əmələ gələn qan serumunun qlobulin fraksiyası zülalları.

Antigenləri çoxalmağa qoymur və ya onların ifraz etdiyi zəhərli maddələri neytrallaşdırır. A. immunoqlobulinlərdən ibarətdir. Dalaq, limfa düyünləri və sümük iliyindəki plazmatik hüceyrələr tərəfindən sintez edilir.

antidotlar

yun. “antidoton” – ələyhinə verilən

Zəhərləmə hallarında işlədilən dərmanlar.

A. zəhəri  zərərsizləşdirir, yaxud onun orqanizmə mənfi təsirinin qarşısını alır. İki qrupa bölünür: birinci qrupa zəhəri orqan və toxumalara keçənə qədər müxtəlif hissələrdə zərərsizləşdirən maddələr, ikinci qrupa isə zəhəri qanda və orqanlarda zərərsizləşdirən maddələr daxildir.

antigen

yun. “genos” yaranma, mənşəyi

Orqanizmə yad olan maddə.

antilop

Məməlilər sinfi, cütdırnaqlılar dəstəsi nümayəndəsi.

A.-lar Avropa, Asiya və Afrikada hələ 5 milyon il bundan əvvəl yaşayıb. Hazırda yalnız Afrikada, Cənubi Asiyada rast gəlinir. Ən böyüyü kannadır və öküzə oxşayır. Böyük antilopların bədəninin uzunluğu 3-4 m-ə, quyruğu 90 sm-ə, çəkisi isə 900 kq-a qədər çatır.

antimutagen

Mutagen maddələrin təsirini zəiflədən və ya sıradan çıxaran maddə.

antitel

İmmunoqlobulin qruplu zülallar.

İnsan orqanizminə düşən zərərli maddələri zərərsizləşdirir.

antropogenez

yun. “antropos” – insan, “genezis” – əmələgəlmə

İnsanın əmələ gəlməsi haqqında elm – antropologiyanın bir qolu.

Tarixi təkamül nəticəsində insanın fiziki, ilk əmək fəaliyyəti və nitqinin formalaşması prosesidir.

antropologiya

yun. ”antropos” – insan

İnsanın mənşəyini, təkamülünü öyrənən biologiya elminin sahəsi.

aqlaonema

Çox yayılmayan dekorativ otaq bitkisi.

Difenbaxiya bitkisinə bənzəyir. A. effektiv şəkildə otaqda olan zəhərli havanı təmizləyir. A. isti və rütubətə ehtiyac duyan, soyuq yeli və qızmar günəşi sevməyən bitkidir. Qışda bitkinin olduğu ortamda havanın temperaturu müsbət 16 dərəcə selsi temperaturdan aşağı düşməməlidir. Bitkinin yaxşı yetişməsi üçün ən optimal temperatur 20-25 dərəcə selsidir. Yaz-yay aylarında bitki çox, payız-qış aylarında isə az sulamanı tələb edir. Bitkinin torpağının quruması onun üçün təhlükəli haldır.

aorta

yun. “aero” – qaldırıram

Qan dövranının ən böyük damarı.

Sol mədəcikdən başlayır, 3 şöbəyə ayrılır: qalxan hissə, aorta qövsü və enən hissə.

apobiosfer

yun. “apo” – sız⁴ şəkilçisi, “bio” – canlı, “sphera” – kürə, şar, təbəqə

Heç bir canlıya təsadüf edilməyən atmosfer təbəqəsi (60-80 km-dən yuxarı).

apoqamiya

yun. “apo” – sız⁴ şəkilçisi, və “qamos” – nigah

Bəzi bitkilərin rüşeymlərinin inkişafı zamanı rüşeym kisəsi və ya ilk cücərti vasitəsilə çoxalması.

Qıjılarda protal və bəzi ali bitkilərdə baş verir.