Coğrafiya terminləri lüğəti

Ən geniş yayılmış süxur əmələ gətirən minerallar qrupu.

Yer və Ay süxurlarının 50%-indən çoxunu təşkil edir. Ç. monoklinik və triklinik sinqoniyalarda kristallaşır. Prizmatik lövhəvarı, psevdorombik kristallar, ikiləşmələr əmələ gətirir. Adətən rəngsiz, qatışıqlardan asılı olaraq boz, çəhrayı, qırmızı, yaşıl, qara və s. olur.

See also:

• mikroklin
• ortoklaz
• plagioklazlar
• sanidin
• sodalit

Ç.-ın forması süxurun maddə tərkibindən, tekstur və struktur xüsusiyyətlərindən, qırıntıların ilkin formasından və həmçinin köçürmə mühitinin xarakterindən asılı olaraq dairəvi, yumurtavarı, yastı və s. olur. Müasir və qədim çökmə qatlarda geniş yayılmışdır.

Çaqıllardan ibarət çökmə süxur.

Onların aralarındakı boşluqları (sementləyici kimi) xırda qırıntı materialları (qum, alevrit) doldurur. Petroqrafik tərkibinə görə polimikt (müxtəlif tərkibli çaqıllardan), oliqomikt (2-3 süxurun çaqıllarından) və monomikt (bircinsli çaqıllardan) olur. Tikinti materialı kimi (xüsusilə yol tikintisində) işlədilir.

Səthi hamarlaşmış iri mədən süxuru parçalarından və az hallarda eninə ölçüləri 1-10 mm olan mineral hissəciklərindən ibarət çökmə süxur.

Tərkibində qum da ola bilər. Mənşəyinə görə çay Ç.-ı, göl Ç.-ı, buzlaq Ç.-ı və s. növləri var.

See also:

• qravelit