Coğrafiya terminləri lüğəti

Yer qabığını təşkil edən alt təbəqə.

Yerin yuxarı mantiyası ilə qranit təbəqə arasında yerləşir. Materik tipli Yer qabığında B.T.-nin qalınlığı 15-35 km, okean dibində isə 5-10 km-dir. B.T. maddəsinin orta sıxlığı materik Yer qabığında 2,9 q/sm³, okean Yer qabığında isə 3,0-3,1 q/sm³-dir. Dəqiq tərkibi bəlli deyil. Lakin B.T.-nin yerini seysmik tədqiqatlar nəticəsində müəyyənləşdirmiş alimlər eyni əsasla güman edirlər ki, bu təbəqə qabbro tipli əsaslı süxurlardan və yüksək metamorfizmləşmiş süxurlardan ibarətdir.

See also:

• mantiya
• qranit təbəqə

Bax: orqanogen süxurlar.

See also:

• biogen elementlər

Süxurların biogen elementləri, torpağın münbitləşdirilməsinin biogen üsulları, biogen çöküntülər, biogen relyef.

Müəyyən arealın florası və faunası.

B. – hər hansı regionun tarixən formalaşmış canlı aləmidir, xüsusilə qapalı ərazilərdə, məsələn, adalarda öz fərdiliyini daha aydın nümayiş etdirir. B. biota termininə nisbətən daha konkret məna kəsb edir.

Bax: coğrafi sədd.

Müvafiq olaraq üç hissədən ibarətdir: mikroorqanizmlərin coğrafiyası, bitki aləminin coğrafiyası (fitocoğrafiya) və heyvanlar aləminin coğrafiyası (zoocoğrafiya). B. arealların müəyyənləşdirilməsində və biomların Yer kürəsində yayılmasının xüsusiyyətlərinin araşdırılmasında mühüm rol oynayır.

1. Mürəkkəb sözlərin həyata, həyat proseslərinə aidlik bildirən tərkib hissəsi; məs.: biogenetika, biosfer.

2. Biologiyaya aidlik bildirən, onun digər sözlərin əvvəlinə əlavə edilən qısa forması; məs.: biopolimerlər, biofiltr, bioenergetika.

Qütb dairəsi ətrafında ilin yay fəslində müşahidə edilən işıqlı gecələr.

Yayda günəş bu ərazilərdə bir müddət gecələr üfüq xəttindən maksimum 7° aşağı enir. Nəticədə axşam şəfəqi səhərədək bitmir, gecə başa çatdıqda səhər şəfəqinə çevrilir. Bu hadisəyə Yerin fırlanma oxunun planetin orbit müstəvisinə perpendikulyara nisbətən meyilliliyi səbəb olur. B.G. may-iyul aylarında Rusiyanın, Skandinaviyanın, Kanadanın və s. şimal şəhərlərində bir neçə həftə (məsələn, Sankt-Peterburqda üç, Arxangelskdə altı həftə) davam edir.

B.-lər özləri də yan tərəflərdən su ilə əhatə olunur. B.-lər iki materiki bir-biri ilə (məsələn, Süveyş B.-i Asiya ilə Afrikanı, Panama B.-i Şimali Amerika ilə Cənubi Amerikanı) və ya yarımadanı materiklə (məsələn, Perekop B.-i Krım yarımadasını Avropa ilə) birləşdirir.

See also:

• boğaz

Bu sərvətlər, əsasən, Yerin təkində toplanmış faydalı qazıntılardan (məs.: filizlər), enerji istehsalı üçün bəşəriyyətin uzun müddətdir istifadə etdiyi kömür, neft, qaz kimi yanacaq ehtiyatlarından ibarətdir ki, bu ehtiyatlar bitki və heyvan qalıqlarından, qırıntılardan yaranmışdır.

1. Bax: bərpa olunmayan təbii resurslar.

2. Bax: ənənəvi enerji mənbələri.

B.O.T.R.-a meşələr, su, heyvanlar, bitkilər aiddir; məsələn, meşə qırıldıqdan sonra onun yerində yenisini salmaq olar. Bu sərvətlərin bir qismi praktik olaraq tükənməz sayılır: günəş enerjisi, dənizin qabarma enerjisi və s.

1. Bax: Bərpa olunan təbii resurslar.

2. Bax: Ənənəvi olmayan enerji mənbələri.