Coğrafiya terminləri lüğəti

Əsasən olivin (70-30%) və piroksenlərdən (30-70%) ibarət ultraəsasi intruziv süxur.

Tərkibində bəzən hornblend də iştirak edir. P.-də müxtəlif faydalı qazıntı yataqları olur. P-dən bəzən üzlük və tikinti daşı kimi istifadə olunur.

See also:

• harsburgit

Kubik sinqoniyada kristallaşaraq oktaedr, nadir hallarda kub və dodekaedr formalı kristallar, ikiləşmələr və s. əmələ gətirən mineral.

Rəngi bozumtul-ağ, sarı, tünd-yaşıl, qara olur. Şüşə parıltılıdır.

Augit və olivindən ibarət effuziv damar süxuru.

Tərkibində qatışıq halda hornblend, biotit, rombik piroksen, ilmenit, maqnetit, apatit iştirak edir. P. tam kristallikdir, bəzən müəyyən miqdar augit və olivin möhtəvili şüşədən (pikritli porfiritlər) ibarət olur.

Triqonal sinqoniyada kristallaşaraq dənəli aqreqatlar, prizmatik kristallar əmələ gətirən mineral.

Rəngi tünd-qırmızı, qırmızımtıl-qara olur. Almaz parıltılıdır. Hidrotermal mənşəlidir.

Piroksenlərdən təşkil olunmuş tam kristallik ultraəsasi maqmatik süxur.

Tərkibində qatışıq halda hornblend, aksessor minerallardan olivin, biotit və s., nadir hallarda filiz mineralları (maqnetit, ilmenit) olur. Süxur əmələ gətirən mineralın tərkibindən asılı olaraq müxtəlif növlərə ayrılır. Mineral qatışığına görə P. hornblendli, olivinli, biotitli və s. olur.

Diametri 2 mm-dən böyük olan iri oolit.

Maqmadan ayrılan qaz fazasının iştirakı ilə istər bilavasitə qazlardan çökmə vasitəsilə, istərsə də qazların mövcud minerallarla qarşılıqlı təsiri nəticəsində (pneumatolit metasomatoz) mineral əmələ gəlməsi prosesi.

Eyni maddənin xırda kristallarından ibarət aqreqat.

Düzgün formalı olmadığına görə bəzən kristallit və ya kristallik zərrə də adlanır.

Kubik sinqoniyada kristallaşaraq adətən dənəli aqreqatlar əmələ gətirən mineral.

Rəngsiz, ağ, nadir hallarda açıq-çəhrayı olur. Qranit peqmatitlərində rast gəlir.

Tərkibində kvars iştirak etməyən paleotip effuziv süxur.

Andezitlə eyni tərkiblidir. Tərkibindən asılı olaraq müxtəlif növlərə ayrılır: plagioklazlı P., piroksenli P., hornblendli P. və s. P. qırışıqlıq və platforma sahələrində müxtəlif geoloji yaşlı süxurlarda geniş yayılmışdır.

Dənələrinin 50%-nin ölçüsü 0,05 mm-dən 1 mm-dək olan süxur və mineral qırıntılarından təşkil olunmuş süxurlar.

Kövrək növləri qum, sementləşmiş növləri isə qumdaşı adlanır.

P. kövrək (çaqıl, valun, çınqıl) və sementləşmiş (konqlomerat və s.) olur.

Əmələ gəldikləri maddəyə yad olan xarici kristalloqrafik formaya malik mineral fərdləri.

P.-u xarakterizə etdikdə eyni mineralın adı ilə birlikdə onun formasını kəsb etdiyi mineralın adı da göstərilir: gipsin kalsit üzrə P.-u, kaolinin çölşpatı üzrə P.-u və s.

Monoklinik sinqoniyada kristallaşaraq adətən Mn və Fe oksidləri ilə qarışıq halda, torpaqvarı, sıx, axım formalı aqreqatlar, oolitlər və dendritlər əmələ gətirən mineral.

Rəngi qara, poladı-boz, qonuru-qara olur.

Vulkanların kövrək püskürmə məhsullarından (kül, tuf, pemza və s.) ibarət süxurlar.

Pussolan sementi və hidravlik əhəng istehsalında işlədilir. Bu növ sementləşmiş çöküntülər trass adlanır.