Coğrafiya terminləri lüğəti

İlkin mineralların kimyəvi aşınması və ya əvəz edilməsi nəticəsində əmələ gələn minerallar.

T.M.-ın əmələ gəlməsi təbiətdə, xüsusilə Yer qabığının üst zonalarında geniş yayılmışdır. Ən xarakterik T.M., gil mineralları (kaolinit, montmorillonit və s.), oksid (limonit, hidrargillit və s.) və s.-dir.

See also:

• xalkantit
• kalsikopiapit
• stalaktit
• stalaqmit
• talk
• tusiit

Kristalloqrafiyada təsnifat vahidi.

Alçaq kateqoriyalıdır. Üç müxtəlif qiymətli və çəp bucaqlar təşkil edən oxlarla xarakterizə olunur: α≠β≠γ≠90º; a≠b≠c. T.S. kristalları ya asimmetrik, ya da yalnız bir simmetriya mərkəzinə malik olur. Bu sinqoniya kristallarında elementar özək tərəfləri müxtəlif uzunluqda olan çəpbucaqlı paralelepipeddir.

Kristalloqrafiyada təsnifat vahidi.

Dörd kristalloqrafik oxla xarakterizə olunur. Orta kateqoriyalıdır. T.S. kristallarında mütləq bir ədəd üç dərəcəli simmetriya oxu olur, elementar özək romboedrdir.

Günəşin yaz gecə-gündüz bərabərliyi nöqtəsindən iki dəfə ardıcıl keçməsi arasındakı müddət.

Başlanğıcı Günəşin orta uzunluğu 280° olduğu an qəbul edilmişdir. Bu andan hesablanan il Bessel ili adlanır.

Silisium-oksidlə (65-70%) doymuş maqmatik süxurlar.

T.S.-ın mineraloji tərkibində, adətən, kvars iştirak edir.

See also:

• dasit
• qranit
• qranodiorit
• liparit

Monoklinik sinqoniyada kristallaşaraq qısa prizmatik və lövhəvarı kristallar əmələ gətirən mineral.

Rəngsiz, alloxromatik olur. Şüşə, qatran parıltılıdır. Göl lillərində və duzlu çöküntülərdə tapılır.

Sərbəst kristallar, şüalı, sıx dənəli aqreqatlar halında tapılan mineral.

Rombik sinqoniyada kristallaşır. Rəngi qara, bozumtul, qonur və qırmızımtıl-qaradır. Qranit tipli süxur və peqmatitlərlə əlaqədardır.

Adətən, xırda zərrələr əmələ gətirən mineral qrupu.

T.-N.-a 100-dən çox mineral daxildir. Rəngi qara, tünd-qonur, qonuru-sarı olur. Şüşə və qatran parıltılıdır.

See also:

• kolumbit
• piroxlor
• tantalit

Yer qabığının tektonik strukturlarını əmələ gətirən tektonik hərəkət və proseslərin məcmusu.

“T.” terminini 1930-cu ildə alman geoloqu E.Harman təklif etmişdir.

Sulfatlar sinfinə aid mineral.

Əsasən, soda sənayesində və şüşə istehsalında xammal kimi işlədilir.

Falers qrupundan poladı-boz, dəmiri-qara mineral.

Kubik sinqoniyada kristallaşır. Tetraedritlə izomorfdur. Hidrotermal mənşəlidir. Mis filizidir.

Tam kristallik tünd rəngli hipabissal qələvi süxur.

Əsasi plagioklaz, augit və analsimdən ibarət olur. Adətən, diabaz quruluşludur. Kiçik massivlər, dayka və sillər əmələ gətirir. T. qəşəng üzlük daşıdır.

Falers qrupundan mineral.

Kubik sinqoniyada kristallaşır. Adətən, tennantitlə izomorf qatışıq təşkil edir. Hidrotermal mənşəlidir. Mis filizidir.

Mineral; maqnetitin yüksək titanlı növü.

Oktaedr formalı kristallar, dənəli aqreqatlar, qara rəngli kütlələr əmələ gətirir. T.-M. yataqları ultraəsasi, əsasi və qələvi süxurlarla əlaqədardır. Həmçinin səpintilərdə də rast gəlir.

1. Porfir möhtəviləri olmayan vulkanik süxur.

Əsasi plagioklaz, piroksen, bazaltlı hornblend, kvars, bəzən olivindən ibarət olur. T. üçün kiçik şüşə sahələrinin iştirakı xarakterikdir. Şüşə parçalandıqda T. kvars-kalium çölşpatları qranofirlərinə çevrilir.

2. SiO₂ ilə doymuş bazaltların ən geniş yayılmış petrokimyəvi növü.

T. maqmatizm təzahürləri sahələrində üst mantiyanın tərkibini əks etdirdiyindən maqmanın əmələ gəlməsi probleminin həllində onun öyrənilməsinin böyük əhəmiyyəti var.