İbtidai siniflər üçün terminlər lüğəti

abak

Hesablama əməliyyatları aparmaq üçün xüsusi lövhə.

Bu lövhə zolaqlara bölünür və zolaqlardakı daşları hərəkət etdirməklə he­sab­lama aparılır. Abak M.ö. IV əsrdən başlayaraq Qədim Yunanıstanda, Romada istifadə olun­muşdur. Müasir dövrdə bir sıra məktəblərdə mental hesabı öyrətmək üçün tətbiq olunur.

abzas

Nəsrlə yazılmış mətnin məzmunca bitkin hissəsi.

Abzasın birinci sətrinin başında boşluq buraxılır ki, buna da sətirbaşı deyilir. Abzas yeni fikrin başlanğıcını bildirir. O, bir və ya bir neçə müstəqil cümlədən ibarət olur. Mətnin abzaslara ayrılması onun daha asan qavranılmasına xidmət edir.

açar

Hər bir not sətrinin əvvəlində qoyulan şərti işarə.

Açar not sətrində yazılan müəy­yən bir notun yüksəkliyini və adını təyin edir. Bununla da həmin not sətrində yerləşən digər notların yazılması və oxunması üçün yol açılır. Açarın bir neçə növü vardır: skripka açarı, bas açarı və s.

açar söz

Mətnin məzmunu və ideyası ilə sıx bağlı olan söz.

Açar söz gizli verilmiş hər hansı məlumatın, məsələn, tapmacanın cavabını tapmaqda yardımçı vasitədir. İnternetdə axtarış zamanı da açar sözdən istifadə olunur.

açıq bucaq

Dərəcə ölçüsü 180°-yə bərabər olan bucaq.

Düz xətt üzərində götürülmüş istənilən nöqtə açıq bucaq əmələ gətirir.

ada

Hər tərəfi su ilə əhatə olunmuş quru sahəsi.

Adalar okeanlarda, dənizlərdə, çaylarda, göllərdə tək-tək və ya qrup halında (arxipelaq) olur.

aerodrom

Təyyarələrin və ya başqa hava nəqliyyat vasitələrinin havaya qalxması, enməsi və durması uçün meydança.

adajio

Ağır, sakit temp; bu tempdə ifa olunan musiqi əsəri və ya onun bir hissəsi.

Baletdə ağır templi solo və ya duet rəqsi, yaxud rəqsin bir hissəsi də adajio adlanır.

adaptasiya

Orqanizmlərin mühit şəraitinə uyğunlaşması.

Heyvanların soyuq havalarda tüklərinin uzanması, yunlarının çoxalması bioloji adaptasiyadır.

aforizm

Dərinmənalı, hikmətli cümlə(lər).

Atalar sözü və məsəllərdən fərqli olaraq aforizmlərin müəllifi olur; məsələn: Sözün də su kimi lətafəti var, Hər sözü az desən, daha xoş olar. (N.Gəncəvi)

ağır atletika

Ağırlıq qaldırmaqla əlaqədar hərəkətlərin yerinə yetirilməsinə əsaslanan atletika növü.

Ağır atletika hərəkətlərinin əksəriyyəti ştanqla edilir.

ahəng qanunu

Sözlərdə qalın saitlərin qalınları, incə saitlərin incələri izləməsi; məsələn: kəpənək, bahar, səliqəli, aqronom, öyüd və s.

axtarış sahəsi

Kompüterdə proqram, şəkil, musiqi və s. faylları tapmaq üçün axtarış vasitəsi.

Axtarış sahəsində komanda verilərkən bu əmr kompüterdəki bütün fayl və qovluqlarda, elektron poçtlarda və s.-də aparılır.

ailə büdcəsi

Hər bir ailənin konkret zaman vahidində (ay, il) gəlir və xərclərinin məcmusu.

akkompanement

Solo oxuyan şəxsin instrumental müşayiəti.