İbtidai siniflər üçün terminlər lüğəti

ədəbi dil

Ümumxalq dilinin az və yaxud çox dərəcədə yazı normaları ilə sabitləşmiş, təkmilləşmiş forması.

Ədəbi dilin inkişafı xalqın ümumi, ictimai-siyasi, mədəni inkişafı ilə sıx bağlıdır.

ədəbiyyat

ədəd

Say bildirən və rəqəmlərin köməyi ilə ifadə olunan işarələr.

Ədəd dedikdə, ilk növbədə, natural ədədlər nəzərdə tutulur; məsələn, 297 ədədi 2, 9 və 7 rəqəmlərinin köməyi ilə işarə olunur.

ədəd ailəsi

Müxtəlif riyazi əməllər zamanı qarşılıqlı əlaqəyə girə bilən eyni ədədlər məcmusu.

Ədəd ailəsinə daxil olan hər ədəd riyazi əməllərin müxtəlif komponenti (cəm, çıxılan; toplanan, çıxılan və s.) qismində iştirak edə bilir.

                                           2, 5, 7

                                               2+5=7

                                               5+2=7

                                                7-5=2

                                                7-2=5

ədəd evi

Qrafik model vasitəsilə ədədin tərkiblərinin göstərilməsi.

ədəd oxu

Üzərində başlanğıc nöqtə və istiqamət seçilmiş düz xətt parçası.

Ədəd oxu üzərində ədədlər artan sıra ilə soldan sağa düzülür. Ədəd oxunun köməyi ilə sadə toplama və çıxma əməlləri yerinə yetirilir. Ədədlərin artan və azalan istiqaməti müəyyənləşdirilir. «Əvvəl», «sonra», «arasında» ifadələrindən istifadə edilərək ədədin yeri müəyyən olunur. Ədədlər müqayisə edilir. Ədəd oxu üzərində müxtəlif addımlarla saymaq kimi bacarıqlar formalaşır.

ədədi bərabərsizlik

Verilmiş iki fərqli ədədin müqayisəsini əks etdirən riyazi ifadə.

Ədədi bərabərsizliklərin işarələri bunlardır: «>» (böyükdür) və «<» (kiçikdir). Ədədi bərabərsizliyi ədəd oxunda ədədlərə uyğun olan nöqtələrin necə yerləşməsinə görə də ifadə etmək olar. 

                      5 + 2 > 4     2 + 3 < 4 + 5

ədədi ifadə

Ədədlər və əməl işarələrindən təşkil olunmuş ifadə.

Məsələn: «Avtobusda 12 sərnişin vardı. Növbəti dayanacaqda 5 nəfər düşdü, 2 nəfər daxil oldu» mətninin ədədi ifadəsi belədir: 12 – 5 + 2. Bəzən ədədi ifadədə ədədlərin əvəzinə müxtəlif hərflər də iştirak edir. Bu ifadələrə dəyişəni olan ədədi ifadə deyilir.

                Dəyişəni olan ədədi ifadə

                          12 – a+2

             a = 3 olduqda: 12 - 3 + 2

              a = 7 olduqda: 12 - 7 + 2

ədədi orta

Bir neçə ədədin cəminin onların sayına bölünməsindən alınan ədəd.

            3, 5 və 7 ədədlərinin ədədi ortası

                               (3+5+7) : 3 = 5

ədədin ikiqatı

Ədədin öz-özü ilə toplanmasından alınan nəticə; iki eyni ədədin cəmi.

                      4 ədədinin ikiqatı

                               4 + 4 = 8

ədib

Ədəbiyyatla məşğul olan şəxs: yazıçı, şair, ədəbiyyatşünas.

əfsanə

Şifahi xalq ədəbiyyatının janrlarından biri: qeyri-adi, möcüzəli və fantastik hadisələrin təsvir olunduğu əsər.

Əfsanələrdə, adətən, insan quşa, heyvana, səma cisminə çevrilir, təbiət varlıqları və hadisələri özlərini insan kimi aparır. Sehrli nağıllardan fərqli olaraq burada div, əjdaha kimi obrazlar olmur, insanlar, heyvanlar, səma cisimləri özləri qeyri-adi, fantastik gücə malik olurlar. Şifahi xalq ədəbiyyatımızda «Qu quşu», «Maral», «Oğuz» və s. əfsanələr var.

əksmənalı sözlər

əqli hücum

əleyhqaz

İnsanın tənəffüs orqanlarını, gözlərini və üzünü zəhərləyici maddələrdən, qazlardan və s.-dən qoruyan filtrli maska.