İbtidai siniflər üçün terminlər lüğəti

dağ

Yerin hündür, dik, yamaclı və zirvəli hissəsi.

daxiletmə qurğuları

daxili yaddaş

Kompüterdə cari informasiyanın saxlandığı və informasiya əməliyyatlarının aparıldığı yer.

Kompüter söndürüldükdə daxili yaddaşdakı informasiya silinir.

daxiliyanma mühərriki

Yanacağın yanmasından alınan enerjini mexaniki enerjiyə çevirən qurğu.

Daxiliyanma mühərrikləri avtomobillərdə, qatarlarda, hava nəqliyyatında, gəmilərdə tətbiq olunur.

dairə

danışıq səsləri

Danışarkən tələffüz olunan səslər.

Danışıq səsləri danışıq üzvlərinin (dil, dodaq, səs telləri və s.) iştirakı ilə yaranır. Tələffüz zamanı ağız boşluğunda maneəyə rast gəlib-gəlməməsinə görə danışıq səsləri iki yerə bölünür: sait səslər, samit səslər. Danışıq səslərinin yazıdakı qrafik işarəsi hərfdir.

dastan

Şifahi xalq ədəbiyyatının həcmcə ən böyük növü.

Dastanda həm nəsr, həm də nəzm hissələri olur. Burada hər hansı bir əhvalat, hadisə nəsrlə söylənilir və yeri gəldikcə mövzu ilə bağlı şeirlər verilir. «Kitabi-Dədə Qorqud», «Koroğlu», «Aşıq Qərib» məşhur Azərbaycan dastanlarıdır.

daşqın

Təbii fəlakət: sahildən kənara çıxan çay və ya dəniz suyunun qurunu, ətrafı basması.

debat

Fəal təlim üsullarından biri: dəqiq qaydaları olan mübahisə.

Şagirdlər iki qrupa bölünərək məlum problem üzərində dəlillər gətirməklə mübahisə edirlər. Hər iki qrup bir-birini dinləməyi, bir-biri ilə danışmağı bacarmalıdır.

defis

Mürəkkəb sözlərin tərkib hissələri arasında, rəqəmlə şəkilçi arasında, sətirdən-sətrə keçirmədə və s. hallarda istifadə olunan qısa üfüqi xətt şəklində işarə (-); məsələn: asta-asta, tör-töküntü, 7-ci.

Tire ilə defisi səhv salmaq olmaz. Tireyə nisbətən qısa xətt olan defis orfoqrafiya işarəsidir, tire isə durğu işarəsidir.

deklamasiya

Şeir və nəsr əsərini intonasiya, jest və mimikalarla söyləmə; bədii oxu məharəti.

dekodlaşdırma

Kodlaşdırılmış informasiyanın ilkin formasına qaytarılması.

dekorasiya

Hər hansı bir məkanın bədii tərtibatı, bəzək elementləri.

Teatr və kinoda əhvalatın baş verdiyi yerin rəssamlıq, yaxud memarlıq cəhətdən qurulması da dekorasiya adlanır.

dekorativ-tətbiqi sənət

Xalçaçılıq, dulusçuluq, zərgərlik, toxuculuq, bədii basma, bədii oyma  və s. bu kimi yaradıcılıq sahələrini əhatə edən təsviri incəsənət növü.

Bu sənət növü üzrə hazırlanan məmulatlar, əsasən, məişətdə işlədilir. «Xalq sənəti» də adlandırılan dekorativ-tətbiqi sənət hazırlanma materialına və işlənmə texnikasına görə müxtəlif sahələrə (oyma, tikmə, basma, naxış) ayrılır.

demokratiya