Məsəllər, deyimlər

ÖZ ARŞINI İLƏ ÖLÇMƏK

►Bir şeyə öz baxış bucağından yanaşmaq, nəyi isə öz qabiliyyәti, öz səviyyəsi və öz zövqünә uyğun qiymәtlәndirmәk.

İfadə qədim insanların uzunluq ölçüləri ilə bağlı təsəvvürlərindən qaynaqlanır.

Uzunluq ölçüləri heç də həmişə indiki kimi dәqiq olmamışdır. Çox qәdimdən dilimizdə işlәnәn «arşın» sözü farsca «ərəş//ərş» sözündən olub «dirsәk» mәnasına gəlir. Məlumdur ki, әn müxtəlif xalqlarda uzunluq ölçülәri bәdәn һissәlәrinin adlarından әmәlә gәlmişdir. Vaxtilә һәr kəsin dirsəyinin uzunluğu bir ölçü vahidi olaraq qәbul edilmişdi. Adamların isә heç dә hamısının dirsәyi bir ölçüdә, bir bәrabərdə deyil. Hәr kәs bir şey satanda vә ya alanda tanımadığı, yad arşınla deyil, məhz özünün dirsəyi (arşını) ilә ölçməyi tәklif edәrdi. İfadәnin yaranması da bununla әlaqədardır.

Türk dilində geniş işlənən «arşın» sözü qədim zamanlarda rus dilində də mövcud idi: o dövrdə təxminən 71 sm edən və 16 düymə bərabər olan ölçü vahidini bildirirdi. Rus tacir və fəhlələri öz işlərində eyni ölçüdə olan metal, yaxud taxta xətkeşlərdən – arşınlardan geniş istifadə edirdilər. İlk dövrlərdə arşınları kəndlərdə kustarlar düzəldirdilər və onlar dəqiqliyə elə də diqqət yetirmirdilər. Buna görə də alış-veriş zamanı hər kəs tanımadığı arşından istifadə etməkdən qorxur, «öz arşını»nı təklif edirdi. «Rus arşını», «xan arşını», metr kimi ölçü vahidləri sonralar əmələ gəlmişdi.