Tarix terminləri lüğəti

ödənc

Əsirlikdən azad olunmaq və ya ələ keçirilmiş əmlakı geri qaytarmaq üçün ödənilən pul vəsaiti.

Öküzlər

ölkəşünaslıq

Hər hansı ölkənin və ya onun ayrı-ayrı bölgələrinin, şəhərlərinin, kəndlərinin təbiətini, əhalisini, təsərrüfatını, tarix və mədəniyyətini kompleks şəkildə öyrənən elm sahəsi.

Ö., öz növbəsində, bir sıra sahələrə bölünür: coğrafi Ö., tarixi Ö., etnoqrafik Ö., toponomik Ö. və s. Tədqiqatların, adətən, yerli mütəxəssislər tərəfindən aparılması Ö.-ın əsas fərqli xüsusiyyəti sayılır. Azərbaycanda bu elm XIX əsrdə inkişaf etməyə başlayıb: maarifpərvər ziyalılar doğma diyarın tarixinə və mədəniyyətinə dair materialları toplayaraq çap etdiriblər. Qabaqcıl müəllimlər məktəblərdə, kitabxanalarda Ö. dərnəkləri, kiçik muzeylər yaradıblar. Ö.-ın inkişafında XX əsrin 20-ci illərində fəaliyyət göstərmiş Azərbaycanı Tədqiq və Tətəbbö Cəmiyyətinin böyük rolu olub.

Ölü dəniz əlyazmaları

1947-ci ildən başlayaraq Ölü dənizin şimal-qərb sahillərindəki mağaralarda aşkar edilmiş qədim manuskriptlər (əlyazmalar).

Qədim yəhudi, arami, nəbati, yunan, latın, Suriya-Fələstin və ərəb dillərində olan bu mətnlər dəri, papirus, eləcə də saxsı, mis və ağac üzərində yazılıb. Həmin manuskriptlər tapıldığı yerə görə üç hissəyə bölünür: Kumran, Masada və Xirbət-Mird əlyazmaları. E.ə. II əsr – eramızın I əsrinə aid Ö.D.Ə. Yaxın Şərqdə xristian təliminin yaranması və inkişafını əks etdirən qiymətli mənbə sayılır. Onlar Qüdsdə İsrail muzeyinin xüsusi bölməsi olan “Kitab məbədi”ndə saxlanılır və beynəlxalq araşdırmaçılar qrupu tərəfindən öyrənilir.

özünütəcrid siyasəti

Özlərini digər ölkələrin problemlərindən, ümumiyyətlə, dünya siyasətindən uzaq tutan dövlətlərin xarici siyasət kursu.

özəlləşdirmə

türk. özəl – şəxsi, xüsusi

Əvvəllər dövlətin, habelə yerli hakimiyyət orqanlarının tam və ya qismən mülkiyyətində olmuş əmlakın şəxsi mülkiyyətə verilməsi, yaxud satılması.

Ö. əmlakdan daha səmərəli istifadə etmək, dövlətin iqtisadiyyatda rolunu azaltmaq, onun gəlirlərini artırmaq və s. məqsədlərlə həyata keçirilir.

övliya

ər. vali – qoruyucular, himayədarlar

Həyatını Allah yolunda sərf edərək ona yaxınlaşmağa nail olmuş şəxs.

övdətnamə

ər. övdət – geri dönmə, qayıtma + fars. namə – məktub, yazılı kağız

Diplomatik nümayəndənin tutduğu vəzifədən geri çağırılması haqqında sənəd.

örpək

Qadın baş geyimi.

Milli geyim növü olan Ö. zərif lif və tellərdən toxunub, materialına və ölçüsünə görə müxtəlif olub. Ö.-lər toxuculuq dəzgahlarında, yaş fərqinə və zümrə mənsubiyyətinə uyğun müxtəlif çeşid və rənglərdə hazırlanıb. Varlı zümrənin nümayəndələri başlarına xalis qızıl və gümüş tellərdən ibarət, üzəri daş-qaşla bəzədilmiş Ö.-lər salıblar. Orta əsrlərdə Azərbaycanda istehsal olunan Ö.-lər xarici ölkələrə də ixrac edilib.

örkən

Keçmişdə məişətdə və təsərrüfatda geniş istifadə olunan uzun toxuma kəndir.

Ö. yun, bəzən pambıq və ipək ipdən 3-4 barmaq enində toxunub. Ondan yük heyvanlarının palanlanmasında, habelə yük taylarının sarınmasında, bağlanmasında istifadə edilib.

ölü dillər

Canlı ünsiyyət vasitəsi kimi istifadə olunmayan və yalnız yazılı abidələrdə qorunub saxlanan dillər.

Bəzi hallarda Ö.D. yazılı formada müəyyən elm, din və mədəniyyət sahələrində istifadə edilir; məs.: latın dili hələ IV əsrdən canlı ünsiyyət vasitəsi funksiyasını itirib, buna baxmayaraq, orta əsrlərdə elm, din və mədəniyyət dili olaraq qalıb. Bir çox Ö.D. (şumer, elam, xett, hürri, etrusk və s.) qədim dövr tarixinin öyrənilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Həmin dillərdə olan mətnlərin oxunması tarix elmini yeni faktlar və məlumatlarla zənginləşdirir.