Biologiya terminlərinin izahlı lüğəti

böyük göl ilbizi

Molyuskalar (ilbizlər) tipinin qarınaayaqlılar sinfindən nümayəndə.

Bədəni baş, gövdə və ayaqdan ibarətdir. Çanağın altında manti yerləşir. Spiral şəklində birləşmiş çanaqla örtülüdür. Şirin sularda yaşayır. Dişciklik dilini qaşov kimi su bitkilərinə çəkməklə və  kiçik heyvanlarla qidalanır. İlk dəfə həzm sistemlərində mədəaltı vəzi əmələ gəlmişdir. Hermofroditdir.

böyürtkən

lat. eubatus

Gülçiçəklilər fəsiləsinin rubus cinsinə mənsub bitki cinsi.

Mürəkkəb yarpaqlı, tikanlı kol bitkisidir. Çiçəkləri ikicinsiyyətli, ağ və çəhrayı, meyvəsi şirəli, qara, qara-qırmızı və xırda toxumludur. Azərbaycanda 15 növü var. Toxum, zoğ və pöhrələrlə çoxalır.

bradikardiya

yun. “bradys” – yavaş, azalma

Ürək döyünmələrinin sayının azalması.

B. nəticəsində nəbz seyrəkləşir.

bronxial-astma

Bronxların spazması və vaxtaşırı təkrar olunan boğulma tutmaları ilə müşayiət edilən allergik xəstəlik.

bronx

lat. “bronxos” – boğaz

Tənəffüs borusunun (traxeya) ağciyərlərə yaxın yerdə əmələ gətirdiyi şaxə.

İnsanda nəfəs borusu 4-5-ci döş fəqərələri bərabərində haçalanır.

bronxit

Bronxların selikli qişasının iltihabı.

Tənəffüs sisteminin çox təsadüf edilən xəstəliklərindəndir. B., virus və bakteriya infeksiyası (qrip, qızılca, göyöskürək və s.) zəhərləyici maddələrlə intoksikasiya, tozlu hava ilə tənəffüs, soyuqdəymə, papiros çəkmək və s. səbəblərdən baş verir. Kəskin və xronik olur.

bronxoektaziya

Bronxların patoloji genəlməsi.

Xronik bronxit, göyöskürək, qızılca, qrip və s. nəticəsində sonradan törəyir və ya anadangəlmə olur.

bronxostenoz

Bronx yollarının daralması.

Kəskin və xroniki olur. Kəskin B. bronxa yad cisimlər düşməsi, xroniki B. isə bronxun zədələnməsi və ya kənardan təzyiq nəticəsində baş verir.

budama

Meyvəçilikdə və dekorativ bağçılıqda əsas aqrotexniki tədbirlərdən biri.

Meyvə ağaclarını payızda yarpaqlar töküləndən sonra, şaxtasız qış günlərində və yazda, meyvə kollarını isə payızda budamaq məqsədəuyğundur.

buğda

lat. triticum

Taxıllar fəsiləsindən bitki cinsi.

20-dən çox yabanı və mədəni növü var. Azərbaycanda 14 mədəni növü becərilir. Yarpaqları lentşəkilli, novçaşəkilli; meyvələri dən; çiçək qrupu mürəkkəb sünbüldür. Hər sünbülcüyündə 2-7 ədəd öz-özünə tozlanan çiçəklər var. Çiçək yanlıqları sadədir. Ən çox təsərrüfat əhəmiyyətliləri yazlıq və payızlıq B. sortlarıdır.

buğumayaqlılar

lat. anthropoda

Ən geniş yayılmış onurğasız heyvan tipi.

Heyvanlar aləminə aid olan növlərin yarıya qədəri (1 milyon növ) B.-a aiddir. Əsas sinifləri xərçəngkimilər, hörümçəkkimilər və cücülərdir (həşəratlar). Bədəni 3 hissədən – baş, döş və qarıncıqdan ibarətdir. Bədən və ətraflar buğumlardan təşkil olunmuşdur. Buğumlarının sayı müxtəlif növlərdə 8-180 arasında dəyişir. Dənizlərdə yaşayan çoxqıllı qurdların quruya çıxan formalarından təkamül etmişdir.

buxurkolu  fəsiləsi

lat. cistaceae

İkiləpəli bitki fəsiləsi.

Kol, yarımkol və ot bitkiləridir. Hündürlüyü 2 m-ə qədərdir. Kasa yarpaqları və ləçəkləri 3-5, erkəkcikləri  çoxdur; meyvəsi qutucuqdur. Azərbaycanda 9 növü vardır.

burunduq

lat. eutamias

Gəmiricilər dəstəsinin sincablar fəsiləsindən məməli heyvan.

Uzunluğu 17 sm-ə qədərdir. Ağaca yaxşı dırmanır. Yuvasını ağac koğuşunda və yerdə qurur. Qısamüddətli qış yuxusuna gedir. Sibirdə çox ovlanır.

buynuz meyvələr

Toxumları paxla formalı taylardakı arakəsmənin üzərində yerləşən meyvələr.

Paxlameyvəlilərdən fərqli olaraq toxumlar taylardakı yuvalarda yerləşmir. Açılan quru meyvələrə aiddir. Məhsul tam yetişdikdə toxumlar ətrafa səpildiyi üçün, məhsulu tez yığmaq lazımdı. Əsasən xaççiçəklilər fəsiləsinin nümayəndələrində rast gəlinən meyvə tipidir.

buynuzquyruqlular

lat. siricidae

Zarqanadlılar (pərdəqanadlılar) dəstəsinin oturaqqarınlılar fəsiləsindən həşərat qrupu. 

200-dən çox növü var. Azərbaycanda 5 növü yayılıb. Sürfələri iynəyarpaqlı ağacların oduncağında inkişaf edir.