Biologiya terminlərinin izahlı lüğəti

xaççiçək

lat. senecio

Mürəkkəbçiçəklilər (astrakimilər) fəsiləsindən bitki cinsi.

Hündürlüyü 150-170 sm-ə çatan çoxillik otlardır. Azərbaycan florasına 20 növü daxildir. 2 növü isə daha əhəmiyyətli hesab olunur: yastıyarpaq (qulaqcıqlı) X. və rombyarpaq (enliyarpaq) X.

xaççiçəklilər

lat. crucferae

İkiləpəlilər sinfinin kəvərçiçəklilər sırasından bitki fəsiləsi.

Nümayəndələri arasında ot, yarımkol və kollar vardır. 3000 növü əhatə edən 350 cinsi məlumdur. Azərbaycan florasına isə 66 cinsin tərkibində 240 növü daxildir.

xaçgülü

lat. senecio

Mürəkkəbçiçəklilər (astrakimilər) fəsiləsindən bitki cinsi.

Hündürlüyü 150-170 sm-ə çatan çoxillik otlardır. Azərbaycan florasına 20 növü daxildir. 2 növü isə daha əhəmiyyətli hesab olunur: yastıyarpaq (qulaqcıqlı) X. və rombyarpaq (enliyarpaq) X.

xaçgülükimilər

lat. seneioideae

Mürəkkəbçiçəklilər (astrakimilər) fəsiləsinin boruçiçəklilər yarımfəsiləsindən bitki tribası.

Ən mühüm nümayəndələri dəvədabanı və adi xaçgülü və ya kanareya otudur.

xaçlı hörümçəklər

lat. araneus

Hörümçəkkimilər sinfinin hörümçəklər dəstəsindən heyvan cinsi.

Bədəninin uzunluğu 2-2, 5 sm-ə çatır. Dişiləri bir qədər xırdadır. Azərbaycan ərazisində 10-dan çox növü yayılmışdır.

xaçlı qurbağalar

lat. pelodytes

Quyruqsuzlar dəstəsinin sarımsaq qurbağaları fəsiləsindən suda-quruda yaşayan heyvan cinsi.

2 növü əhatə edir: Qafqaz X.Q. və xallı X.Q. Erkəklərinin belində xaçabənzər çəp naxış vardır. Azərbaycanda təsadüf olunmur.

xalaza

Çiçəklə toxumluğun ayaqcıqla birləşdiyi yer.

Quş yumurtasında yumurta sarısını qütblərə birləşdirən bağ da X. adlanır.

xallı maral

lat. cervus nippon

Cütdırnaqlılar dəstəsinin dolubuynuzlular (marallar) fəsiləsindən heyvan növü.

Bədəninin uzunluğu 90-120 sm, hündürlüyü 85-118 sm, çəkisi 80-150 kq-dır. Yalnız erkəklərdə şaxəli buynuz olur. Vətəni Cənub-Şərqi Asiyadır. Azərbaycan qoruqlarına da gətirilmişdir.

xalsidlər

lat. chalcidoidea

Pərdəqanadlılar dəstəsindən fəsiləüstü.

Bədənin uzunluğu 1-3 mm-dir. Dünyada 800, Azərbaycanda isə 420 növü yayılmışdır. Böcəklərdə, kəpənəklərdə, pərdəqanadlılarda, ikiqanadlılarda parazitlik edir. Yumurtaları da onların yumurtalarını yoluxdurur.

xanıbalığı

lat. perca

Sümüklü balıqlar sinfinin tikanüzgəclilər dəstəsinin xanıkimilər fəsiləsindən balıq növü.

Bədəninin uzunluğu 28-35 sm, 420-450 q olur. Əsasən Şimal dənizlərində yayılsa da, Azərbaycan sularında da təsadüf olunur.

xanımotu

lat. atropa

İkiləpəlilər sinfinin badımcankimilər fəsiləsindən bitki növü.

Azərbaycanda Qafqaz X. daha çox yayılmışdır. Zəhərlidir.

xanıyabənzərlər

lat. perciformes

Balıqlar sinfinin bir dəstəsi.

16 yarımdəstəni, 150-dən çox fəsiləni, 6000-dək növü əhatə edir. Bunlardan Azərbaycan sularında xanı, sıf, dəniz sıfı və başqaları yaşayır.

xaralar

İri yaşıl yosunlar sinfi.

Dünyada 250, Azərbaycanda 5 növü məlumdur.

xardal

İkiləpəlilər sinfinin xaççiçəklilər (kələmçiçəyikimilər) fəsiləsinin kələmkimilər və xardalkimilər cinsindən bir sıra bitkilərə verilən ümumi ad.

Dünyada 10, Azərbaycanda 1 növü (çöl X.-ı) məlumdur.

xariuslar

lat. thymallidae

Siyənəklər dəstəsinin qızılbalıqlar yarımdəstəsinin fəsiləsi.

Uzunluğu 25-50 sm-ə, çəkisi 450 q-a (bəzən 1,0-1,4 kq-a) çatır. Dünyada 5 növü məlumdur. Azərbaycanda təsadüf olunmur.