Biologiya terminlərinin izahlı lüğəti

cütdırnaqlılar

artiodactyla

Məməli heyvanlar dəstəsi.

Otyeyəndirlər. Xarakterik xüsusiyyətləri ətrafların əsas oxunun 3-cü və 4-cü barmaqlarının arasından keçməsidir. 2-ci və 5-ci baqmaqları çox zəifdir və ya itmişdir. 3 yarımdəstəsi  var; gövşəməyənlər, gövşəyənlər və döyənəkayaqlılar. Azərbaycanda 8 növü və 1 yarımnövü yaşayır.

cüyür

Capreolus capreolus Linn., 1758

Cütdırnaqlılar dəstəsinin dolubuynuzlular (marallar) fəsiləsindən gövşəyən heyvan cinsi.

Yüngül və yaraşıqlı bədəninin uzunluğu 1,5 m, çəkisi 25-60 kq olur. Əsasən erkəklərdə ucu üçşaxəli buynuz olur. Buynuzları oktyabr-dekabr aylarında düşür və 3-4 həftədən sonra yenisi ilə əvəz olunur. Dişi fərdlərdə buynuz olmur. Dişisi 2, nadir hallarda 3 bala verir. Boğazlıq dövrü 6 aydır. Cinsin nümayəndələrinin rəngi yayda kürən, qışda boz olur. 4 yarımnövü məlumdur.

cüzam

İnsanda xroniki infeksion xəstəlik.

Xəstəliyin digər adı lepradır. Törədiciləri xansen basilləridir (bakteriyalar aid olan mycobacterium leprae). Pis qidalanma, avitaminoz, antisanitariya xəstəliyin yayılmasına şərait yaradır. İnkubasiya dövrü 4-6 ildir. Müalicəsi xüsusi xəstəxanalarda aparılır.

çarpazlaşma

Erkək və dişi fərdlərin çoxalma zamanı keçirdikləri proses.

çarpaz tozlanma

yun. “allos” – başqa, digər və “qamos” – nigah

Bir çiçəyin başqa bir bitki çiçəyinin tozcuğu ilə tozlanması.

Ç.T. müxtəlif yollarla (həşərat, külək, insan vasitəsilə süni, kiçik quşlar və s.) baş verə bilər.

çay xanıbalığı

Sümüklü balıqlar sinfinin çəkikimilər dəstəsindən balıq növü.

Bədəninin uzunluğu 50 sm-ə, çəkisi isə 4 kq-a qədərdir. Avropa və Asiyanın şirin və az duzlu su hövzələrində geniş yayılmışdır. Həvəskar balıq ovunun obyektidir. Akvariuma yaxşı uyğunlaşır. Cəlddir. Başqa növ balıqlara qarşı aqressivdir.

çatılotu

lat. euphrasia

Keçiqulağıkimilər fəsiləsindən birillik, bəzən də çoxillik ot cinsi.

Dünyada 200-dək, Azərbaycanda isə 10 növü yayılmışdır.

çəkı

Sümüklü balıqlar sinfinin nümayəndəsi.

Vətəgə əhəmiyyətlidir.

çənbər bağırsaq

Yoğun bağırsağın kor və düz bağırsaq arasında yerləşən ikinci hissəsi.

Öz növbəsində qalxan, köndələn, enən və “S”-ə bənzər bağırsaqlara ayrılır.

çənə sümüyü

İnsanda üz skeletinə aid olan 15 sümükdən 3-ü.

Bunlardan 2 ədəd üst Ç.S.-ləri hərəkətsizdir, 1 ədəd alt Ç.S. isə başda yeganə hərəkətli sümük olub hər iki tərəfdən gicgah sümükləri ilə (sağ və sol) birləşmişdir.

çəpər parenxim

Yarpağın üst dəriciyinin altında yerləşən sütünvarı toxuma.

Fotosintezedici toxumaya aiddir.

çəmənlik

Canlıların qarşılıqlı qida əlaqəsində olduğu təbii biogeosenozlardan biri.

çətənə

İkiləpəlilər sinfinin çətənəkimilər fəsiləsinə aid bitki cinsi.

Birillik ot bitkisidir. Adətən hündürlüyü 1,5 m-ə qədərdir. Lifli bitkidir.

çəyirdəkli meyvə

Şirəli və birtoxumlu meyvə forması.

Əsasən ikiləpəlilər sinfinin gülçiçəklilər fəsiləsi nümayəndələrində (alça, şaftalı, ərik, albalı, gilas, göyəm və s.) daha çox rast gəlinir.

çiban

Tük kisəciyinin və ətraf birləşdirirci toxumanın irinli iltibahı.