Qoşa nöqtə (:)
Qoşa nöqtə və ya iki nöqtə yazıda geniş istifadə olunan çoxfunksiyalı işarədir.
Riyaziyyatda bölmə əməlinin işarəsi kimi istifadə olunur:
12 : 4 = 3
Şahmatda fiqurların gedişini göstərmək üçün istifadə olunur:
4.(4-cü gediş) F (Fil) e3 : h6
İdman yarışlarında rəqiblərin (rəqib komandaların) xal göstəriciləri arasında işlədilir:
Real – İnter komandalarının görüşü 3:2 hesabı ilə bitdi.
Saat, dəqiqə, saniyə bildirən rəqəmlər arasında işlədilir:
Film 22:15-də başlayacaq.
Fonetikada (transkripsiyada) saitlərin uzun tələffüz olunduğunu göstərir:
[e:lan]
Bizim üçün, sözsüz, qoşa nöqtənin müxtəlif sintaktik konstruksiyalarda işlənmə qaydaları maraqlıdır.
Həmcins üzvlərdən əvvəl gələn ümumiləşdirici sözdən sonra:
- Kəndin sakinləri: qocalar, qadınlar, uşaqlar əsgərləri qarşılamağa çıxmışdılar.
Həmcins üzvlər ümumiləşdirici sözdən ayrılıb (parselyasiya) cümlədən sonra da gələ bilər:
- Ötən illərdə olub-keçənlər yadına düşdü: qatarla İtaliyaya səyahət, qəzetlərdə gurultulu bəyanatlar, Milan küçələrində tək‐tənha gəzintilər.
- İnsanlar üç cür olur: görənlər, göstərəndə görənlər və görməyənlər.
Aydınlaşdırma əlaqəli mürəkkəb cümlənin tərkib hissələri arasında:
- Uşaqlar qəti qərara gəldilər: təmir işləri bir aya qurtarmalıdır.
- İntəhası bir şərtim var: gərək başqalarının xoş münasibəti səni arxayınlaşdırmasın.
Bax: Mürəkkəb cümlə komponentləri arasında durğu işarələri: qoşa nöqtə, tire, nöqtəli vergül
Vasitəsiz nitqli cümlələrdə müəllifin sözündən sonra:
- Atalar deyib: “Güc birlikdədir”.
- Aslan kişi soruşdu:
– Yaxşı, ay Pənahəli xan, bundan sonra günümüz necə olacaq? (F.Kərimzadə)
Bax: Vasitəsiz nitqdə və dialoqlarda durğu işarələri: qoşa nöqtə, tire, dırnaq, nöqtə, vergül
Rəsmi sənədlərin sonunda “imza” sözündən və ya vəzifə bildirən sözdən sonra:
- İmza: Anar Məmmədov
- Məktəbin direktoru: Əhməd Əliyev
Məktubun sonunda:
- Ən xoş arzularla: ...
- Dərin hörmətlə: ...
(Bu ifadələrdən sonra vergül də qoyula bilər.)
Başlıq və altbaşlıq arasında:
- ÖLKƏDƏ KİTAB SEKTORU: VƏZİYYƏTİ NECƏ DƏYİŞƏK?
Lüğətlərdə və elmi ədəbiyyatda yönəldici xarakter daşıyan və ya istinad məqsədilə işlədilən bax, həmçinin bax sözlərindən sonra:
- İnformasiya qaynağı – bax: mənbə.
- İnternet informasiya ehtiyatları – internet informasiya sistemlərində mövcud olan sənədləşdirilmiş informasiyaların məcmusu. Həmçinin bax: informasiya sistemi.
Cümlənin ikinci hissəsində fikirlər sadalandıqda:
- Lakin tədris ədəbiyyatının analizi göstərir ki:
– vəsaitlər müasir təhsil standartlarına cavab vermir;
– bu sahədə konseptual yanaşma sərgilənmir;
– müəllimlər bu vəsaitlərin düzgün seçimində çətinlik çəkirlər.
- Mütaliə şagirdlərin:
– oxu bacarığını inkişaf etdirir;
– erudisiyasını genişləndirir;
– tənqidi təfəkkürünü formalaşdırır;
– söz ehtiyatını zənginləşdirir.
Mənbə:
İsmayılov R. Düzgün yazaq. Orfoqrafiya, Punktuasiya, Qrammatika. Bakı: Altun kitab, 2022. –128 səh.