İran İslam Respublikası
Paytaxtı: Tehran şəhəri
Sahəsi: Təxminən 1.648.195 km²
Əhali sayı: Təxminən 87 milyon (2024)
Etnik tərkibi: Farslar (əsas etnik qrup), azərbaycanlılar, kürdlər, ərəblər, bəluclar, türkmənlər və digər azsaylı xalqlar
Rəsmi dilləri: Fars dili (dövlət dili), ancaq Azərbaycan türkcəsi, kürd, ərəb, bəluç, türkmən və digər dillər də yerli əhali tərəfindən danışılır.
Valyutası: İran rialı (IRR)
1. Ərazisi (coğrafi mövqeyi)
İran Yaxın Şərqdə, Cənubi Qafqazın cənubunda yerləşir. Şimalda Xəzər dənizi, qərbdə Türkiyə və İraq, şərqdə Əfqanıstan və Pakistan, cənubda isə Fars və Oman körfəzi ilə həmsərhəddir.
2. Dövlət quruluşu
Teokratik respublikadır. Hazırda (2025-ci il) prezident İbrahim Rəisidir. İranın ali rəhbəri isə Ayətullah Əli Xameneidir. Prezident ölkənin daxili və xarici siyasətində mühüm rol oynasa da, əsas qərarlar ali dini lider tərəfindən verilir.
3. İqtisadiyyatı
İqtisadiyyatı əsasən neft və təbii qaz ehtiyatlarına əsaslanır. Ölkə dünyanın ən böyük neft və qaz ehtiyatlarına malik ölkələrindən biridir. Sənaye sektorunda neft-kimya, avtomobil istehsalı, metallurgiya və tikinti materialları əsas yer tutur. Kənd təsərrüfatında buğda, düyü, pambıq və fıstıq istehsalı geniş yayılıb. Əsas ticarət tərəfdaşları Çin, Rusiya, Hindistan və Türkiyədir.
4. İqlimi və təbiəti
İqlimi əsasən quru və yarımsəhra tipinə aiddir. Şimalda Xəzər dənizi sahillərində rütubətli, cənubda isə isti tropik iqlim müşahidə edilir. Qərbdə və şimalda dağlıq ərazilərdə sərt qışlar olur. Ölkədə dağlar, səhralar, meşələr və geniş düzənliklər var. Ən böyük səhraları Daşt-e Kəvir və Daşt-e Lutdur.
5. Görməli yerləri
Persepolis qədim şəhəri, İsfahandakı Naqş-e Cahan meydanı, Tehran Göy məscidi, Şirazda Şah Çıraq türbəsi, Kəşanda Fin bağı, Təbriz bazarı və Gülüstan sarayı turistlər üçün məşhur yerlərdəndir.
6. Təhsil sistemi
Təhsil sistemi ibtidai, orta və ali təhsil pillələrindən ibarətdir. Təhsil 6 yaşdan başlayır və məcburidir. İbtidai və orta təhsil 12 il davam edir. Ali təhsil universitetlər və ali məktəblər vasitəsilə və ümumilikdə fars dilində aparılır. Ali təhsilə qəbul imtahanı (Konkur) vasitəsilə həyata keçirilir.
Ölkənin əsas universitetləri: Tehran Universiteti, Şərif Texnologiya Universiteti, İsfahan Texnologiya Universiteti, Amirkabir Texnologiya Universiteti, Tərbiət Modarres Universiteti, Şiraz Universiteti, Azad İslam Universiteti.
7. Mədəniyyəti
Mədəniyyəti zəngin tarixi, ədəbiyyatı, incəsənəti və ənənələri ilə tanınır. Firdovsi, Hafiz, Sədi və Mövlana kimi şairlər İran poeziyasının ən məşhur nümayəndələridir. İran xalçaları, miniatür sənəti və keramika məmulatları dünyaca məşhurdur. Novruz bayramı və Yalda gecəsi ənənəvi bayramlardır. Musiqidə klassik İran muğamı və çalğı alətləri geniş yayılmışdır. İran mətbəxi kabab, çörək və düyü yeməkləri ilə seçilir. İslam memarlığı isə məscidlər və saraylarda öz əksini tapır.