Словари
Tarix terminləri lüğəti
arilər
avest. airya, hind. ā́rya, fars. ariya – etimologiyası dəqiq müəyyənləşdirilməyib, “köçəri”, “əkinçi”, “tamhüquqlu”, “azad doğulmuş” kimi müxtəlif izahları var
Hind-Avropa dil ailəsinin ari (hind-İran) qrupuna daxil olan dillərdə danışan xalqların ümumiləşdirilmiş qədim adı.
A. – e.ə. II–I minilliklərdə qədim İran və Hindistanda məskunlaşmış tarixi xalqların endoetnonimi olub. XIX əsrin əvvəllərində hind-Avropa dillərinin genetik qohumluğu sübut edildikdən sonra Avropa alimləri A. terminini yanlış olaraq qədim hind-Avropa xalqlarının ümumi endoetninimi mənasında işlətməyə başlayıblar. Az sonra A. terminindən müxtəlif irqçilik nəzəriyyələrində geniş istifadə olunmağa başlanıb və bu, nasist Almaniyasında özünün pik həddinə çatıb. Nasistlər iddia edirdilər ki, almanlar da daxil olmaqla A. xüsusi ali irqə mənsubdurlar. Bir çox coğrafi və etnik adlar A. sözündən yaranıb; məs.: müasir İranın adı (Aryànàm) – “arilər ölkəsi” mənasını verir.
Tarix terminləri lüğəti