Словари
Məsəllər, deyimlər
AYNASI AÇILMAQ
►Kefi, eyni açılmaq, әhvalı durulmaq, yaxşılaşmaq.
İfadə qədimdən mövcud olan xalq inancları ilə bağlı yaranmışdır.
Buradakı «ayna» sözü qәdim zamanlarda (ayna//eynә şәklindә) insanın әhvalını, səhhətini әks etdirirdi. «Ayna» sözünün dilimizdә işlәnәn mәnası şәr qüvvәlәrә qarşı mübarizә ilә bağlıdır. «Ayna» sözü qәdimdә qorxu әhvali-ruhiyyәsi yaradan, sağlamlığa zәrәr vuran şәr qüvvә, iblis mәnasını daşıyırmış. «Eymәnmәk» feili dә bu mәna ilә әlaqədardır.
Dilimizdәki «üzü tutulmaq», «tutqun görkәm» vә s. tipli ifadәlərin dә bununla әlaqәdar yarandığını güman etmək olar.
Türk dilinin bəzi qollarında «aynalmaq» feili xәstәni sağaltmaq üçün onu sevәn bir şәxsin özünü qurban verib xəstәliyi özünә alması mәqamında işlәnmәkdәdir. (Dilimizdә «azarın mәnә gәlsin» ifadәsi һәmin inamın izlәrini yaşatmaqdadır.) Tarixdәn mәlumdur ki, vaxtilә Babur şah (1483–1530) ağır xәstә olan oğlu üçün «aynalmış» idi. Sonralar bu adәt aradan çıxmış, get-gedә zarafata çevrilmişdir ki, bununla әlaqәdar «aynaq» (zarafatcıl, baməzə) sözü yaranmışdır.
Müasir dilimizdә bu ifadә, әsasәn, «aynası açıq» («aynası açılmaq»), habelә «eyni açıq» («eyni açılmaq») şәklindә işlәdilir.
Məsəllər, deyimlər