Словари
Tarix terminləri lüğəti
humanizm
lat. humanus – insani
İnsan şəxsiyyətinin dəyəri və ləyaqətini, onun azadlıq və xoşbəxtliyini ön plana çəkən baxışlar sistemi.
Müasir H.-in kökləri İntibah dövrü (XV–XVI əsrlər) ilə bağlıdır. İnsana sərbəst hərəkət etməyə imkan verməyərək onun bütün həyatını özünə tabe etdirən kilsə despotizminə, sərt məhdudiyyətlər sistemi və əxlaqi dəyərlərinə qarşı çevrilmiş H. həmin dövrdə öncə İtaliya, sonra isə Almaniya, Fransa, Hollandiya və İngiltərədə geniş yayılıb. Bu sistemin sosial bazasını “üçüncü silk” nümayəndələri – burjuaziya, kəndlilər, sənətkarlar, şəhər əhalisi təşkil edib. Kilsə həyatın məqsədini axirət dünyasına hazırlıqda və günahların yuyulmasına çalışmaqda görüb. H. isə insanın Yerdəki həyatda xoşbəxt olmaq və ondan həzz almaq hüququnu tanıyıb, cəmiyyətdə bərabərlik, ədalət və azadlıq prinsiplərinə əsaslanan münasibətlərin qurulmasına çağırıb. F.Petrarka, A.Dante, C.Bokkaçço, Leonardo da Vinçi, N.Kopernik, Q.Qaliley, U.Şekspir, M.Servantes, F.Bekon, habelə o dönəmdə Avropa mədəniyyət və elminin bir çox görkəmli nümayəndələri H. ideyalarının daşıyıcıları olublar.
Həmçinin bax:
Tarix terminləri lüğəti