Biologiya terminlərinin izahlı lüğəti

fiziologiya

yun. “physis” – təbiət, “logos” – elm

Biologiyanın orqanları, orqanlar sisteminin, hüceyrə və toxumaların, ümumilikdə isə vahid orqanizmin iş prinsipini öyrənən sahəsi.

Həyati proseslərin normaları sərhədlərini – normal F. və onlardan kənaraçıxmaları pato F. öyrənir. F. canlı orqanizmin fəaliyyyətlərinin icra mexanizmini açmaqla, onlar arasındakı əlaqəni, təkamülünü və fərdi inkişaf proseslərini tədqiq edir. F. sistemli münasibət icra edən elm olub orqanizmi və onun hissələrini bir sistem kimi tədqiq edir. Azərbaycanda da fiziologiya elmi XX əsrin birinci yarısından inkişafa başlamışdır. F. inkişafında M.M.Təbrizinin, İ.İbrahimovun, H.Zərdabinin, Ə.Hüseynzadənin və akademik Abdulla Qarayevin xüsusi xidmətləri olmuşdur.

fibril

lat. “fibra” – sap, lif

Əzələ və sinir tellərində ən incə tel.

fibrin

lat. “fibra” – sap, lif

Qanın laxtalanmış zülalı.

fibroadenoma

lat.” fibra” – sap, lif; “aden” – vəzi; “oma” – şiş

Birləşdirici və vəzili toxumadan əmələ gələn şiş.

fibroblastlar

lat. “fibra” – sap; lif;  yun. “blastos” – rüşeym, cücərti

Onurğalı heyvanlarda və insanda birləşdirici toxumanı təşkil edən hüceyrə forması.

fibrosarkoma

lat. ”fibra” – sap, lif; “sarkos” – ət; “oma” – şiş

Birləşdirici toxumadan əmələ gəlmiş və yetişməmiş şiş.

fikobilinlər

yun. “phykos” – yosun; lat. “bilis” – öd

Qırmızı və göy-yaşıl yosunların piqmenti.

fikoeritrinlər

yun. “phykos” – yosun; “erythoos” – qırmızı

Bitki mənşəli qırmızı ferment. Əsasən yosunlardan alınır.

fikomisetlər

lat. phycomycetes

İbtidai göbələk sinfi.

2 yarımsinfə bölünür: oomisetlər və ziqomisetlər. 1200-dək növü əhatə edir. Yeni təsnifatda bu yarımsiniflərin hər biri ayrıca sinif olaraq qəbul edilmişdir.

fikosianinlər

yun. “phycos” – yosun, “kyanos” – tünd göy

Göy rəngli piqment.

fikus

lat. ficus

İkiləpəlilər sinfinin tut fəsiləsindən bitki cinsi.

Nümayəndələri həmişəyaşıl ağac, kol, dırmaşan bitkilərdir. Dünyada 800-dən çox növü vardır. İki növü daha çox yayılmışdır: elastik (kauçukverən) F. və cənub F.-u.

fikus robusta

kauçuk

Çoxçeşidli sortları olan 35-40 sm hündürlüklü işıqsevən dekorativ otaq bitkisi.

F.R. otaq bitkiləri arasında ən geniş yayılanlarından biridir. Yetişmə dövründə bitkinin suya olan tələbatı çoxdur.Yazdan payızadək bitki vaxtı-vaxtında sulanmalıdır, lakin dibçəyindəki torpaq həmişə yaş olmamalıdır. Çünki bu bitkinin kökünün çürüməsinə səbəb olur. Sentyabr ayının əvvəlində sulama tədricən azaldılır, qışda isə 10 gündən bir sulamaq kifayətdir.

fil tısbağaları

lat. testudo

Tısbağalar dəstəsinin quru tısbağaları fəsiləsindən heyvan cinsi.

F.T. nəhəng tısbağalar da deyilir. Əsasən Qalapaqos və Aldabra adalarında yaşayan 2 növü məlumdur: əsl F.T. və nəhəng F.T. Zirehinin uzunluğu 1-1, 5 m, hündürlüyü 0,5 m, çəkisi isə 100 kq (bəzən 400 kq) olur.

filbahar

lat. wisteria sinensis

İkiləpəlilər sinfinin paxlakimilər fəsiləsindən bitki cinsi.

Uzunluğu 15-18 m-ə çatan ağacşəkilli ilanlardır. Azərbaycanda bəzək bitkisi kimi becərilir. Vətəni Çindir.

filemriogenez

yun. “phylon” – cins, növ; “enbryon” – rüşeym; “genesis” – törəmə

Orqanizmlərin fərdi inkişafı (ontogenez) gedişində təkamül dəyişikliyi.