Biologiya terminlərinin izahlı lüğəti

novruzçiçəyi fəsiləsi

lat. primulaceae

İkiləpəlilər sinfinin fəsilələrindən biri.

Əsasən birillik və çoxillik otlardır. Azərbaycanda 8 cinsi yayılmışdır.

novruzçiçəklilər

lat. primulales

İkiləpəlilər sinfindən bitki sırası.

Əsas fəsiləsi novruzçiçəyi fəsiləsidir.

novruzgülü

lat. galanthus

Nərgizçiçəklilər fəsiləsindən bitki cinsi.

Soğanaqlı çoxillik otlardır. Azərbaycanda 2 növü yayılmışdır: Qafqaz N. və Xəzər N.

nozema

lat. nosema

İbtidailər tipinin knidosporidilər dəstəsindən heyvan cinsi.

Əsasən hüceyrədaxili parazitlərdir. N.-lara 120-ə növ daxildir.

nozematoz

lat. nosematosis

Yoluxucu arı xəstəliyi.

nozologiya

yun. “nosos” – xəstəlik; “logos” – elm

Xəstəliklər haqqında elm.

növ

Ən kiçik sistematik takson.

N. həm də qohumluğun təsnifat vahididir. Canlı təbiətin tarixi inkişafının müəyyən mərhələsində əmələ gələn, müəyyən tarixi dövrdə yaşayan, zəruri saya malik, əlamət və xüsusiyyətləri oxşar olan fərdləri bir-biri ilə sərbəst cütləşərək döllü nəsil verən, müəyyən ekoloji şəraitə uyğunlaşmış və coğrafi ərazidə yayılmış canlılar (bitkilər, mikroorqanizmlər və heyvanlar) qrupu N.-ü xarakterizə edir.

növdaxili əlaqə

Növü təşkil edən fərdlər arasındakı əlaqə.

Əsasən populyasiya daxilində baş verir.

növ müxtəlifliyi

İrsən zəif keçən, ikincidərəcəli əlamətlərlə növün tipik fərdlərindən fərqlənən, arealı aydın olmayan fərd və populyasiya.

növarası mübarizə

Müxtəlif növdən olan fərdlər arasında gedən yaşamaq uğrunda mübarizə.

növdaxili mübarizə

Eyni növdən olan fərdlər arasında gedən yaşamaq uğrunda mübarizə.

N.B. qida, ərazi və b. yaşayış şərtləri səbəbi ilə baş verə bilər.

növəmələgəlmə

Bir növün bir neçə növə parçalanması.

N.-nin coğrafi və bioloji təcridlər nəticəsində baş verir. N.-nin 2 forması vardır: allopatik və simpatik.

nukleotidlər

lat. “nukleus” – nüvə

Nuklein turşularının monomerləri.

nukleazalar

Nuklein turşularını parçalayan fermentlər.

nuklein turşuları

Canlı təbiətdə geniş yayılmış bioloji aktiv biopolimerlər.

N.T. əsasən 2 tipə ayrılır: dezoksiribonuklein turşusu (DNT) və ribonuklein turşusu (RNT). Tərkibi karbohidratdan purin və pirimidin əsaslarından ibarət olur. Bioloji əhəmiyyəti genetik kodu (irsi informasiyaları) saxlamaq və nəsildən nəslə ötürməkdir. İlk dəfə İsveçrə alimi İ.F.Mişer tərəfindən qızılbalığın hüceyrə nüvəsində kəşf edilmişdir. N.T. adı da buradan (lat. “nucleus” – nüvə) götürülmüşdür.