Biologiya terminlərinin izahlı lüğəti

təkamül

Canlı orqanizmlərin tarixi inkişaf yolu.

Əksəriyyət halda orqanizmlərin sadədən mürəkkəbə doğru inkişafı ilə təzahür olunur. Mürəkkəbdən sadəyə doğru təkamül forması da vardır.

təkbuynuz

lat. monodon

Ali məməlilər (plasentalılar) yarımsinfinin balinalar dəstəsinin delfinlər fəsiləsinə aid olan su heyvanı.

Bədəninin uzunluğu 5-6 m, çəkisi 1 tonadək olur. Erkəklərində 2 diş olur. Dişiləri isə dişsizdir. Buna baxmayaraq T. dişli balinalar yarımdəstəsinə aid edilir. Əsasən Şimal Buzlu  Okeanın dənizlərində yaşayırlar.

təkipəksarıyan

Kəpənəklərin dalğavarilər fəsiləsinə mənsub növ.

təpə nahiyəsi

İnsan kəlləsinin bir hissəsi.

Normal halda sağlam insanda 2 yaşına qədər T.N.-də sümükləşmə gedir. İnsanda bir çox hərəki proseslərin beyin mərkəzini qoruyan əsas hissədir. T.N.-nin sümükləri başın kəllə şöbəsində olan 6 əsas sümüklərdən biri olub sayı cütdür (2 ədəd); sümüklərin tikişli birləşməsinə malikdir.

təpəmeyvəli

Budağın ucunda meyvə əmələ gətirən.

tənbəlciklər

bradypodidae

Plasentalılar yarımsinfinin (ali məməlilər) natamamdişlilər (cücüyeyənlər) dəstəsinin fəsilələrindən biri.

Bədəninin uzunluğu 50-60 sm, çəkisi 4-7 kq olur. Əsasən Cənubi və Mərkəzi Amerikanın  tropik meşələrində yaşayır. 7 növü 2 cinsdə birləşir: üçbarmaqlı T., ikibarmaqlı T. Bir ayağı ilə ağacdan uzun müddət asılı vəziyyətdə qala bilir.

tip

Heyvanlar aləmində ən böyük sistematik kateqoriya (takson).

Mənşəcə qohum olan sinifləri özündə birləşdirir.

tikanüzgəclilər

lat. perciformes

Balıqlar sinfinin bir dəstəsi.

16 yarımdəstəni, 150-dən çox fəsiləni, 6000-dək növü əhatə edir. Bunlardan Azərbaycan sularında xanı, sıf, dəniz sıfı və başqaları yaşayır.

tırtıl

Kəpənəklərin sürfə mərhələsi.

toxuma

Quruluşu, ölçüləri oxşar olan və eyni funksiyanı yerinə yetirən hüceyrələr qrupu.

toxumca

Dəriciyi toxumla birləşməyən meyvə tipi.

Quru təktoxumlu meyvələrə aiddir. Əsasən mürəkkəbçiçəklilər fəsiləsinin nümayəndələrində rast gəlinir.

torpaq

Litosferin üst qatlarının su, hava və orqanizmlərin təsiri altında əmələ gəlmiş məhsuldar hissəsi.

Bitki, heyvan və çürüntülərlə zəngindir.

tosa-ken

1868-1912-ci illərdə Koçi, Bull Terrier, Bulldog, Böyük Dane və Bernard it cinslərinin cütləşdirilməsindən alınan it cinsi.

İtaətkar, zəki və təlimə uyğun itlərdir. T. itləri dözümlü, sağlam və cəsurdur. Döyüş iti olaraq tanınmış T.-dan sonralar əsasən qorumada istifadə edilməyə başlanmışdır.

tosa-ina

Molosslara daxil olan və Yaponiyada təbii şəkildə formalaşan it cinsi.

XIX əsrin sonları Tosa knyazlığında it döyüşləri üçün istifadə edilirdi. T. yerli it cinslərinin Avropadan gətirilən cinslərlə seleksiyasından alınmışdır. Mütəxəssislərin fikirinə görə Avropada olan T. cinslərlə Yaponiyada olanlar arasında müəyyən fərqlər vardır. T. yığcam bədən quruluşuna, sallanan ortaölçülü qulaqlara, qısa tükə və enli kəlləyə malik olmasına görə fərqlənir. Başı enli, burnu düz, burun ucları qara və enli, beli düz, sinəsi enli, quyruğu nisbətən kökdür.

toyuqlar

Ev quşlarının bir növü.

T.-ın vəhşi növünə Hindistan, Hind-Çin, Cənubi-Çin, İndoneziya və Filippində təsadüf edilir. Hazırda quşçuluq üzrə Avropa standartlarına uyğun olaraq T.-a aid olan 180 cins məlumdur.