Biologiya terminlərinin izahlı lüğəti

vaksin

lat. “vaccinus” – inək

Tibdə ölmuş və ya zəiflədilmiş mikroblardan hazırlanan preparat.

Orqanizmdə immunitetin yaranmasına yaxşı təsir göstərir.

vakuol

lat. “vakuus” – boş

Hüceyrə sitoplazmasında hüceyrə şirəsi ilə dolu olan boşluq.

Həzm, ifrazat funksiyasını yerinə yetirir, osmotik təzyiqi tənzimləyir.

varroa gənəsi

Çox kiçik və azhərəkətli gənə növü.

Dünyada geniş yayılmışdır. Bal arısında parazitlik edir. V.G.-si arının hemolimfasını sorur, onu zəiflədir. Xanalarda olan arıları da zədələyir.  Zədələnmiş arılar xanalardan çıxdıqda eybəcər olur.

vaşaq

Məməlilər sinfinin yırtıcılar dəstəsinə aid olan cins.

Pişikkimilər fəsiləsinə aiddir. Bədəninin uzunluğu 82-105 sm, quyruğu 20-31 sm, çəkisi 8,19 kq-dır. V.-ın izləri pişik izlərinə oxşayır. V. sıx iynəyarpaqlı meşələrdə yaşayır. Ağaclara və qayalara dırmaşır. Əla üzür. Gün ərzində 30 km yol gedə bilir.

vağlar

lat. ardeidae

Quşlar  sinfinin leyləkkimilər dəstəsinin bir fəsiləsi.

Əsasən tropik və mülayim qurşağın bataqlıq və göl kənarlarında yaşayırlar. Dünyada 65, Azərbaycanda isə 9 növü yayılmışdır. Ən çox yayılan növləri – ağ V.,  sarı V., adi boz V. və qarıldaq hesab olunur.

vaxtsızçiçək 

lat. colchicum

Zanbaq fəsiləsindən birləpəli bitki cinsi.

Çoxillik soğanaqlı otlardır. Azərbaycan florasına 4 növü daxildir. Lakin 1 növü – gözəl V. və ya itboğan təbabət üçün daha əhəmiyyətli hesab olunur.

vaksin

lat. “vaccin” – inəyə məxsus

Yoluxucu xəstəliklərə qarşı müalicə peyvəndləri üçün qoruyucu maddə.

İlk dəfə 1776-cı ildə ingilis həkimi Eduard Cerner tərəfindən öyrənilmişdir.

vaksinasiya

Yoluxucu xəstəliklərin yayılmasına qarşı profilaktika məqsədilə vaksinin tətbiq edilməsi.

vaksinoterapiya

Vaksin tətbiq etməklə yoluxucu xəstəliklərin müalicəsi.

vakuol

fr. “vacuum” – boş

Heyvan və bitki hüceyrələrində kiçik kürəşəkili boşluq.

Təkhüceyrəli orqanizmlərdə olan boşluq da V. adlanır.

vampirlər

lat. vampyrum

Yarasalar dəstəsinin yastıburun yarasalar fəsiləsindən məməli heyvan cinsi.

Amerikanın tropiklərində 1 növü – böyük V. yaşayır. Bədəninin uzunluğu 13 sm, açılmış qanadları 70 sm-dir. Qansoran deyil, həşərat və meyvə ilə qidalanır.  Lakin adi V. gecələr ova çıxaraq iri məməli heyvanların qanını sormaqla qidalanırlar. 5 aylıq boğazlıq dövrü keçirir və bir bala doğur.

vanil

lat. vanilla

Birləpəlilər sinfinin səhləbkimilər fəsiləsindən ədviyyat bitkisi.

varanlar

lat. varanidae

Kərtənkələlər yarımdəstəsindən sürünən heyvan fəsiləsi.

Dünya faunasına 24 növü özündə birləşdirən 1 cins daxildir. Ən iri növü Komoda, Rinca, Flores və Yava adalarında yaşayan Komod V.-dır. Bu növün bədəninin uzunluğu 3, 7-4 m-ə, çəkisi 100 kq-dək olur. Orta Asiyada isə uzunluğu 1,5 m-ə çatan Zəm-zəm və ya boz V. yaşayır. Avstraliyada qazıntı halında uzunluğu 10 m-ə çatan nəhəng V. qalıqları tapılmışdır.

variasiya sırası

Materialın minimumdan maksimuma qədər bir sırada yerləşdirilməsi.

Məsələn, bitki yarpaqlarının, köklərinin, meyvələrinin V.S.

vazodilatator

Damar genəldici.