Biologiya terminlərinin izahlı lüğəti

əsl kərtənkələlər

lat. lacertidae fitzinger

Pulcuqlular dəstəsinin kərtənkələlər yarımdəstəsinin fəsiləsi.

150-dək cinsi əhatə edir. Azərbaycan ərazilərində ən geniş yayılan nümayəndələri cəld kərtənkələ və yaşıl kərtənkələdir.

əsl kirpilər

lat. echinosoricidae fishcer

Həşəratyeyənlər (cücüyeyənlər) dəstəsinin kirpilər fəsiləsindən məməli heyvan cinsi.

Bədəninin uzunluğu 15-27 sm-dək, quyruğu 20-37 mm-dək olur. Bədəni boz-qonur rəngli tikanlarla örtülmüşdür. Avrasiya və Afrikada adi kirpi növü daha geniş yayılmışdır. Azərbaycanda 2 növünə təsadüf edilir: Muğan yekəqulaqlı kirpi və Zaqafqaziya kirpisi.

əsl qıjılar

lat. polypodiidae cronquist

Qıjılar şöbəsindən yarımsiniflərindən biri.

Ə.Q. eyniadlı sıradan təşkil olunan növləri birləşdirir.

əsl qurbağalar

lat. ranidae rafinesque

Suda-quruda yaşayanlar (amfibiyalar) sinfinin quyruqsuz amfibiyalar fəsiləsi.

Dünyada 200-ə qədər, Azərbaycanda isə 4 növü yayılmışdır: kiçik Asiya qurbağası, Zaqafqaziya qurbağası, göl qurbağası və qısaquyruq göl qurbağası.

əsl maral

Məməlilər sinfinin cütdırnaqlılar dəstəsinə aid olan növ.

Bu ad altında müxtəlif növaltı marallar birləşir. Böyük erkəklərin buynuzu 5 budaqdan çoxdur.

əsl şabalıd

lat. castanea

İkiləpəlilər sinfinin fıstıqkimilər fəsiləsindən ağac cinsi.

Hündürlüyü 30-35 m-ə çatan uzunömürlü ağaclardır. Dünyada 14 növü yayılmışdır. zərbaycan florasında 1 növü – adi şabalad yayılmışdır. Əsasən, Balakən, Zaqatala, Oğuz, Qəbələ və Böyük Qafqaz dağlarının Cənub yamaclarında yerləşən bölgələrin meşələrində 1000 m-dək yüksəkliklərdə bitir.

əsmə

lat. anemone

Qurdboğan qaymaqçiçəklilər fəsiləsindən çoxillik ot bitkisi.

Dünyada 150, Azərbaycanda isə 5 növü yayılmışdır. Adi Ə. və qaymaqçiçək Ə. zəhərli bitkilərdir.

ət milçəkləri

lat. lucilia robineau

İkiqanadlılar dəstəsinin kalliforida və sarkopadiya fəsilələrindən olan bir sıra milçəklərin ümumi adı.

Əsasən ət, cəmdək və çürümüş meyvə ilə qidalanırlar. Rənginə görə müxtəlif olurlar. Məsələn, qara cəmdək milçəkləri, göy Ə.M., boz Ə.M., yaşıl Ə.M.

ətənəlilər

Rüşeymi plasenta adlı pərdə vasitəsilə ananın qanından qida və oksigen almaqla inkişaf edən məməlilər.

ətirli sünbül

lat. antthoxanthum odaratum

Taxıllar fəsiləsinin bülbülotukimilər yarımfəsiləsindən ot bitkisi növü.

ətirşahkimilər

lat. geraniaceae

Ətirşahçiçəklilər sırasından ikiləpəli bitki fəsiləsi.

Azərbaycan florasına 4 cinsi daxildir.

ətirşah

lat. geranium

Ətirşahkimilər fəsiləsindən birillik və çoxillik ot bitkisi cinsi.

Hündürlüyü 30 sm-ə qədər olur.  Dünya florasına 400 növü daxildir. Azərbaycan ərazisində 4 cinsdə birləşən 23 növü yayılmışdır. Məsələn, qırmızı Ə., dilimli Ə., meşə Ə.-ı, adi ətirşah və s.

ətirşahçiçəklilər

lat. geraniales

İkiləpəlilər sinfindən (rozid yarımsinfi) bitki sırası.

Ə. sırasına 3 fəsilə aiddir: turşəngkimilər, ətirşahkimilər və həlməlkimilər (üzərrikkimilər).

əvəlik

lat. rumex

Qırxbuğumkimilər (əvəlikçiçəklilər) fəsiləsindən bitki cinsi.

Gövdəsinin hündürlüyü 1,5 m-ə çatan çoxillik otlardır. Azərbaycan ərazilərində yayılmış 17 növü məlumdur. Məsələn, at Ə.-i, kütyarpaq Ə., qıvrım Ə. və s.

əzələ

Toxuma növü; insan və heyvanlarda orqanizmin ayrı-ayrı üzvlərinin hərəkətini təmin edən sturukturlar.

Ə.-lər insanda və heyvanlarda skeleti və daxili orqanları əhatə edərək bir sıra mühüm fizioloji funksiyaları yerinə yetirir. Ə. quruluşuna və iş prinsipinə görə 3 qrupa bölünür: saya Ə., eninəzolaqlı Ə. və ürək Ə.