Biologiya terminlərinin izahlı lüğəti

fındıq

lat. corylus

İkiləpəlilər sinfinin tozağacıkimilər fəsiləsindən bitki cinsi.

Ucaboylu, yarpağı tökülən kollardır.  Dünyada 20-dək növü yayılmışdır. Azərbaycan florasına 3 növü daxildir: Adi F. və ya meşə F.-ı, kolxida F.-ı və ya ayı F.-ı və maral F.-ı.

fır gənələri

lat. tetrapodili

Hörümçəkkimilər sinfinin gənələr dəstəsinə aid olan fəsiləüstü.

Dünyada 150-dək, Azərbaycanda isə 20-dək növü vardır.

fır nematodu

lat. meloidogyne

Nematodlar sinfinin tilenxidlər dəstəsindən parazit qurd.

Bitkilərdə parazitlik edir. Uzunluğu 1,5-2 mm-dir.

fırçaotu

lat. dipsacus

İkiləpəlilər sinfinin fırçaotu (daraqqanqal) fəsiləsindən bitki cinsi.

Hündürlüyü 0,5-2 m-ə çatan ikiillik otlardır. Azərbaycan florasına 3 növü daxildir.

fırlar

lat. “galla” – mürəkkəb fındıqcığı

Müxtəlif qurdların və göbələklərin bitkilərdə əmələ gətirdiyi patoloji törəmələr.

fırlı donuzlar

lat. phacochoerus

Cütdırnaqlılar dəstəsinin gövşəməyənlər yarımdəstəsinin donuzlar fəsiləsindən heyvan cinsi.

Hündürlüyü 65-85 sm, uzunluğu 1,5-1,9 m-dir. Yalnız bir növü Afrikada Böyük səhrada yaşayır.

fırtına quşları

lat. procellariiformes

Quşlar sinfinin dəniz quşları dəstəsi.

Dünyada 94 növü əhatə edən 24 cinsi məlumdur. Növündən asılı olaraq bədəninin uzunluğu 15 sm-dən 105 sm-dək olur. Arktika və subarktika sahillərində yaşayır. Azərbaycanda təsadüf olunmur.

fıstıq

lat. fagus

İkiləpəlilər sinfinin fıstıqkimilər fəsiləsindən bitki cinsi.

Hündürlüyü 50 m-ə, diametri isə 2 m-ə çatan ağacdır. 400-500 il yaşayır. Dünyada 3, Azərbaycanda 1 növü – Şərq F.-ı yayılmışdır.

fıstıqçiçəklilər

lat. fagales

İkiləpəlilər sinfindən bitki sırası.

Əsasən fıstıqkimilər fəsilələrini əhatə edir.

fıstıqkimilər

lat. fagaceae

İkiləpəlilər sinfinin fəsiləsi.

Nümayəndələri əsasən hündür və iri gövdəli ağac və kollardır. Dünya florasına 600 növü əhatə edən 9 cinsi daxildir. Azərbaycanda 3 cinsi – palıd, fıstıq və şabalıd yayılmışdır.

fır kəklik

lat. tetraogallus

Toyuqkimilər dəstəsinin qırqovulkimilər fəsiləsindən quş cinsi.

Bədəninin uzunluğu 50-70 sm, çəkisi 2,3-3,0 kq-dır. Azərbaycanda 2 növü yaşayır: Qafqaz uları və Xəzər uları.

fibrin

lat. “fibra” – lif

Qanın laxtalanması zamanı qan plazmasında həll olmuş fibrinogendən əmələ gələn zülal.

Həll olmayan F. sapları qan damarının zədələnmiş hissəsinə çökür və tor əmələ gətirməklə qanaxmanın qarşısını alır.

fibrinogen

Qan plazmasında həll olmuş zülal.

Qan laxtalanarkən fibrinogen həll olmayan fibrinə çevrilir.

fillər

Məməlilər sinfinin xortumlular dəstəsinə aid olan heyvan ailəsi.

F.-lər ən böyük quru heyvanlarıdır. F.-lər ailəsinə 3 növ aiddir. Afrika fili – loksodonta;  Hindistan (Asiya) fili – elephas; digər növlər və mamontlar isə buzlaşma dövründə məhv olmuşdur. F.-in məhv olmasının qarşısını almaq üçün onlar qırmızı kitaba daxil edildir. F.-in xortumu onların üst dodağı ilə burunlarının qovuşması və kəskin uzanmasından əmələ gəlmişdir.

fil dişi

Fillərin üst çənələrində kəskin uzanıb ağızdan kənara çıxan bir cüt üst kəsici dişlər.

Qiymətli bəzək əşyalarının hazırlanmasında istifadə olunur. Afrika fillərinin həm erkəyində, həm dişisində; Hindistan filinin isə yalnız dişi fərdlərində “fil dişi” olur.