Coğrafiya terminləri lüğəti

E. – biosferin tərkib hissəsidir.

2. Hər hansı orqanizmi əhatə edən, onun təsiri ilə formalaşan mühit, sahə.

Məsələn, düzənlikdə bitən böyük ağacın ətrafında xüsusi E. yaranır. Onun altında qarışqa ailəsi yuva qurarsa, bu yuvanın da öz mikroedasferi formalaşır.

Arid ərazilərdə ilin isti dövründə quruyan dayaz göl.

Səhralara, yarımsəhralara və quru çöllərə xas olan müxtəlif fəsilələrdən birillik bitkilər.

E.-in həyat dövrü çox qısadır. Onlar kiçik boyu, kiçik yarpaqları, zəif inkişaf etmiş kök sistemi ilə fərqlənir. Lakin yağıntılar bol olan illərdə bəzi E.-in hündürlüyü 25-50 sm-ə çatır. E. erkən yazda Orta Asiya səhralarının gilli torpaqlarında çox tez böyüyür, 5-6 həftə ərzində çiçəkləyib toxum əmələ gətirir və ilin isti dövründə məhv olur.

Atmosfer çöküntülərinin torpaqda qalan (axıb getməyən) və bitki tərəfindən istifadə oluna bilən hissəsi.

Yer səthinin şüalanması ilə atmosferdən Yer səthinə yönəlmiş şüalanma arasındakı fərq.

E.Ş. – pirgeometr adlanan cihazla ölçülür və Yer səthinin istilik balansının mühüm elementlərindən birini təşkil edir.

Bax: maqmatik süxurlar.

Həmçinin bax:

• albitofir
• andezit
• bazalt
• liparit
• pikrit
• porfir
• porfirit

1. Vulkan lavasının yerin səthinə çıxaraq yayılması.

E.-nın 3 növü mövcuddur: lateral, subterminal və terminal. Səthə yayılan lava effuziv süxurlar və örtük əmələ gətirir.

2. Qazların kiçik məsamələrdən və ensiz çatlardan sızması.

Afrikanın Böyük Səhradan cənubda olan hissəsini, Ərəbistan yarımadasının cənubunu, Madaqaskar, Sokotra adalarını və bəzi başqa əraziləri əhatə edən zoocoğrafi ərazi.

E.Z.V. çoxlu məməlilərin, o cümlədən endemik növlərin – babuinlərin, lemurların, zürafələrin, okapilərin, zebrlərin, hippopotamların və s.-nin burada cəmləşməsi ilə səciyyələnir. Bəzi insanabənzər meymunlar – qorilla və şimpanzelər ancaq E.Z.V. üçün xarakterikdir. Bu zoocoğrafi vilayətin savannalarında antilopların, quşların, yırtıcı heyvanların növ müxtəlifliyi olduqca genişdir.

Həmçinin bax:

• lot

E. müstəvisinin göy ekvatorunun müstəvisinə nisbətən meyilliliyi 23,5° təşkil edir. Bu müstəvilər iki nöqtədə kəsişir və həmin vaxtlarda Yerdə gündönümü hadisəsi baş verir. Başqa sözlə, E. müstəvisi – Yerin Günəş ətrafında fırlandığı müstəvidir.

Təbiətin mühafizəsinə, təbii mühitin qorunub saxlanmasına xidmət edən qaydaların toplusu.

Mahiyyət etibarilə E.N.-lar insanların təbiətdən səmərəli istifadə qaydalarıdır.