Coğrafiya terminləri lüğəti

Kubik sinqoniyada kristallaşaraq kub, oktaedr, pentaqon dodekaedr formalı kristallar, dənəli aqreqatlar əmələ gətirən mineral.

Rəngi çəhrayıya çalar sarımtıl-ağ olur. Metal parıltılıdır. Adətən hidrotermal mənşəlidir.

Kolumbit-tantalit qrupuna aid rombik sinqoniyalı mineral.

Qısa prizmatik və lövhəvarı kristallar əmələ gətirir. Rəngi qara, qonuru-qara, nadir hallarda qırmızımtıl-qəhvəyi olur. Peqmatitlərdə tapılır. K. niobium filizidir.

Çökmə süxurlarda və ya müasir dəniz çöküntülərinin daxilində yerləşən mineral aqreqatı.

Əsasən, kürə, bəzən ellipsoid, diskşəkilli və s. formalarda rast gəlir. Quruluşuna görə radial-şüavi, konsentrik-laylı və s. olur. Əsasən, süxurlarda səpinti mineral maddələrin kristallaşmasından, bəzən də süxur daxilindəki boşluqlara mineral məhlulların dolmasından əmələ gəlir. K.-nın ölçüsü bir neçə mm-dən bir neçə m-dək ola bilir. Müxtəlif geoloji sistemlərin, həmçinin göl, dəniz və okeanların müasir çöküntülərində tapılır.

Rombik sinqoniyada kristallaşaraq prizmatik kristallar, qeyri-düzgün yığımlar, dənələr əmələ gətirən mineral.

Göyümtül-boz, göy, bənövşəyi və ya qonur, bəzən rəngsiz olur. Aşınmasından talk, mika və s. törəmə minerallar əmələ gəlir. Şəffaf növlərindən qiymətli daş kimi istifadə edilir.

K. nəticəsində stratiqrafik sxem tərtib edilir: sol hissədə vahid stratiqrafik şkala bölgüsü, sağ hissədə isə çöküntülərin stratiqrafik sxemi göstərilir.

Triqonal sinqoniyada kristallaşaraq sütunvarı, piramida formalı kristallar, orta və xırdadənəli aqreqatlar əmələ gətirən mineral.

Rəngsiz (leykosapfir) və qatışıqlardan asılı olaraq göy (sapfir), qırmızı (yaqut), sarı (Şərq topazı), yaşıl (Şərq zümrüdü) və s. olur. Siyenitlərdə, siyenit və qneyslərin təmasında, regional metamorfik süxurlarda, törəmə kvarsitlərdə və s. rast gəlir.

Həmçinin bax:

• sapfir
• topaz
• yaqut

Yer qabığının Alp qırışıqlığının dəyişdirməyə qadir olmadığı bərk sahələri.

Əsasən, iki növ olur: az qalınlıqlı sial təbəqəsi ilə xarakterizə olunan enmiş K. (okean platformaları) və qalın sial təbəqəli qalxmış K. (kontinental platformalar). “K.” terminini 1940-cı ildə alman geoloqu H.Ştille Avstriya geoloqu L.Koberin “kratogen” termininin əvəzinə işlətmişdir.

Təbii flüorlar qrupuna aid monoklinik sinqoniyalı mineral.

Bəzən kubabənzər kristallar, adətən, rəngsiz, ağ və ya boz kristallik yığımlar əmələ gətirir. Şüşə parıltılıdır. Peqmatit damarlarında rast gəlir.

Bax: mikroiqlim.

Tetraqonal və kubik sinqoniyada kristallaşaraq oktaedrik kristallar, pulcuqvarı, lifli, sferoid formalı və s. aqreqatlar əmələ gətirən mineral.

Rəngsiz, ağ olur. Şüşə parıltılıdır. Effuziv süxurlarda rast gəlir.

Maqmatik süxurlarda onlar üçün yad olan süxur qırıntıları.

Vulkan lavasındakı K., adətən, vulkan kanalının divarını təşkil edən süxur qırıntılarıdır. Ölçüsü mikroskopikdən bir neçə on və yüz metrlərlədir.

Rombik sinqoniyada kristallaşaraq, adətən, xalkopiritdə nazik lövhəyə bənzər mikroskopik aqreqatlar əmələ gətirən mineral; dəmir və mis sulfidi.

Rəngi tuncu-sarı olur. Metal parıltılıdır. Nadir hallarda tapılır.

Kubik sinqoniyada kristallaşaraq oktaedr formalı kristallar, sıx dənəli, bəzən torpaqvarı aqreqatlar əmələ gətirən mineral.

Rəngi qırmızı olur. Almaz parıltılıdır.

Ali kateqoriyalı kristalloqrafik sinqoniya.

Bir-birinə perpendikulyar və eyni ölçü vahidinə malik üç kristalloqrafik oxla səciyyələnir. α=ß=γ=90°, a=b=c. K.S. kristallarında məchul həndəsi sabit yoxdur. K.S. kristallarının fəza şəbəkəsində elementar özək kubdur. 5 sinfi var. Bunların hər birində 4 üçlük simmetriya oxunun (4L₃) iştirakı zəruridir. K.S. kristalları elektrik və istilikkeçirmələrinə, həmçinin optik xassələrinə görə izotropdur.