Coğrafiya terminləri lüğəti

Kubik sinqoniyada kristallaşaraq oktaedr, nadir hallarda rombododekaedr formalı kristallar, dənəli, radial-şüavi, böyrəkvarı və s. aqreqatlar əmələ gətirən mineral.

Rəngi qara, parıltısı yarımmetallik, bəzən donuqdur. Yüksək maqnitlidir. Maqmatik, pnevmatolit, hidrotermal və s. mənşəli olur. Manqanlı, xromlu, titanlı, vanadiumlu növləri məlumdur.

Həmçinin bax:

• titan-maqnetit

Karbonatlar sinfinə aid triqonal sinqoniyalı mineral.

Romboedr formalı kristallar, dənəli, lövhəvi və s. aqreqatlar əmələ gətirir. Rəngi ağ, boz, sarı, qəhvəyi olur. Hidrotermal və ekzogen mənşəlidir.

Monoklinik sinqoniyada kristallaşaraq nazik kristallar, oolit, axım formalı, dənəli aqreqatlar, druzlar əmələ gətirən mineral.

Rəngi qara və ya qonur olur. Polimetal parıltılıdır. Aşınma, çökmə, hidrotermal mənşəli olur.

Mineral; təbii dəmir-sulfidin polimorf növü.

Rombik sinqoniyada kristallaşır. Mürəkkəb ikiləşmələr, mizrağaoxşar kristallar, daraqvarı bitişiklər, dəyirmi konkresiyalar və s. əmələ gətirir. Rəngi bürüncü-sarı olur. Metal parıltılıdır. Hidrotermal yataqlarda rast gəlir.

Mineral; maqnetitin hematitə çevrilməsi məhsulu; hematitin maqnetit üzrə psevdomorfozu.

Yüksək çeşidli dəmir filizidir.

Antiklinorium və sinklinoriumlardan təşkil olunmuş (mərkəzi hissəsində sinklinal struktur yerləşməklə qruplaşmış olur) mürəkkəb dağ qırışıqlıq qurğusu.

M. tektonik siklin axırında geosinklinalın tam inversiyası nəticəsində aralıq massivlərin və ya siklin əvvəlindəki geoantiklinalların yerində əmələ gəlir.

Mürəkkəb tərkibli mineral; əsasən Ca, U və nadir-torpaq elementlərinin niobium-titanatı.

Piroxlor qrupunun kubik sırasına daxildir. Qonur və qara rəngli qeyri-düzgün dənələr və kütlələr, həmçinin romboedr və oktaedr formalı kristallar əmələ gətirir. Çox nadirdir.

Kalsit, yaxud dolomit və gilli materiallardan ibarət çökmə süxur.

Gilli, əhəngdaşılı və dolomitli, tərkibindəki qatışıqlardan asılı olaraq qlaukonitli, bitumlu, kömürlü və s. olur. Adətən, açıq rənglidir.

Zəif metamorfizmləşmiş, narındənəli, karbonlu, qara bülöv daşına oxşar silisiumlu şist.

M. vasitəsilə nəcib metalların əyarı müəyyən edilir.

Monoklinik sinqoniyada kristallaşaraq lövhəvarı kristallar, dənəli aqreqatlar əmələ gətirən mineral.

Rəngi dəmiri-qaradan poladı-bozadək dəyişir; narın qırıntılarda qanı-qırmızı görünür. Almaz parıltılıdır. Nadir hallarda təsadüf edilir.

Çox xırda (mikroskopik) iynəvarı və ya lövhəvarı kristallar.

M.-də bəzi optik konstantları təyin etmək olar. Buna görə də M.-in hansı minerala aid olduğunu (həmin mineral özünəməxsus formada olmasa da) müəyyənləşdirmək mümkündür. M. effuziv süxurların əsas kütləsi üçün səciyyəvidir.

Maqma və kənar bərk maddənin qatışığından ibarət mürəkkəb süxur.

İnyeksiya, maqmanın yan süxurlara keçməsi, yaxud yan süxurların qismən əriməsi hesabına əmələ gəlir. Termini ilk dəfə 1907-ci ildə fin geoloqu Y.İ.Sederholm təklif etmişdir.

Narın üyüdülmüş şistvarı teksturlu süxur.

Qırılma pozulmaları zamanı parçalanma zonalarında əmələ gəlir. M. üçün süxurda zolaqvarı tekstur, laylanma və s. yaradan daxili differensial hərəkətlərin təzahürləri xarakterikdir.

Heksaqonal sinqoniyada kristallaşaraq xırda prizmatik, nadir hallarda iynəyəbənzər kristallar əmələ gətirən mineral.

Adətən, zəif sarımtıl-yaşıl, yaxud yaşılımtıl-qonur rəngli olur. Nadir hallarda tapılır.

Mineralogiyanın filiz və filiz minerallarının diaqnostikası, onların mikroskopik quruluşlarının öyrənilməsi ilə məşğul olan bölməsi.