Coğrafiya terminləri lüğəti

Ölkədə idxalın ixracdan çox olması.

M.T.B., əsasən, İEOÖ üçün xarakterikdir və belə ölkələrdə ixracyönümlü iqtisadiyyat sahələrinin zəif inkişaf etdiyinin, yaxud dünya bazarında rəqabətə davam gətirmədiyinin göstəricisidir. ABŞ və qismən Fransa kimi bəzi İEÖ-lər də böyük həcmdə xarici məhsul istehlak etdikləri, ölkəyə kənardan çoxlu xammal və kapital gətirdikləri üçün M.T.B.-na malikdir.

Həmçinin bax:

• müsbət ticarət balansı
• saldo

Tropik qurşaq dənizlərində və okeanlarında rifyaradan orqanizmlərin həyat fəaliyyəti nəticəsində əmələ gələn ada.

Mərcan poliplərin skeletləri əhəngdaşına çevrilərək belə adalar üçün əsas “tikinti materialı” rolunu oynayır. M.A.-larına daha çox Sakit və Hind okeanlarında rast gəlinir: Marian, Markiz, Marşall, Maldiv adaları və s. Atlantik okeanında isə M.A.-larının yarandığı yeganə ərazi Karib dənizi və Meksika körfəzi sahilidir.

Həmçinin bax:

• mərcan rifi

Tropik dənizlərin dayaz sahillərində mərcan poliplərinin istehsal etdikləri maddələrdən, əhəngləşmiş skeletlərindən əmələ gələn sualtı və suüstü adacıq, təpə, tirə.

M.R.-lərini üç tipə ayırırlar: sahil rifləri, sədd rifləri, sualtı dib rifləri. Sahil rifləri bilavasitə materikin və ya adanın su çəkilməsi zolağından başlanaraq onu terras şəklində haşiyələyir. Sədd rifləri sahildən bir qədər aralı, ona paralel yerləşərək dayaz laqunlar yaradır. Sualtı dib rifləri okean və dəniz dayazlıqlarında əmələ gələn, su səviyyəsindən aşağıda yerləşən M.R.-dir. Onlar gəmiçilik üçün böyük təhlükə hesab edilir.

Həmçinin bax:

• mərcan adası

Elmi-texniki inqilabın (ETİ) ikinci mərhələsi.

M.İ.-nın başlıca nəticəsi insan fəaliyyətinin bütün sahələrinin kompüterləşdirilməsidir.

1. Səth örtüyünün təsiri altında atmosferin aşağı, səthə yaxın hissəsində formalaşan məhəlli iqlim.

Şəhər parkı, kiçik göl öz ətrafında M. yarada bilər.

2. Qapalı sahədə (məsələn, otaqda) ətraf mühitin zərərli təsirindən qorunmaq üçün yaradılmış süni iqlim şəraiti.

Bax: iqtisadiyyat.

Yer səthinin ən kiçik relyef formaları.

M., əsasən, mezorelyefin üzərində ekzogen amillərin təsiri ilə formalaşır. Mənşəyinə görə eol, eroziya, karst, suffoziya və s. M. formaları mövcuddur. Ekzogen mənşəli M.-ə barxanla suffoziya çökəkliyini, antropogen mənşəli M.-ə tarlada şum zolağını misal göstərmək olar.

Həmçinin bax:

• mezorelyef
• makrorelyef

Bax: suyun duzluluğu.

Bax: əhali miqrasiyası.

Müəyyən ölkədə il ərzində immiqrasiya edən insanlarla emiqrasiya edən insanların sayı arasındakı fərq.

İmmiqrasiya edənlərin sayı çox olduqda M.S. müsbət, əks halda mənfi işarəlidir.

M.-lar ədədi, xətti və adlı (izahlı) olur. Ədədi M. – surəti vahiddən, məxrəci təsvirin neçə dəfə kiçildiyini göstərən rəqəmdən ibarət kəsrdir. Xətti M. – gerçək məsafəni hesablamağı asanlaşdırmaq üçün xəritənin (planın) üzərində çəkilmiş ölçü xətkeşidir. Adlı (izahlı) M. isə xəritədə (planda) 1 sm-in reallıqda hansı məsafəyə uyğun olduğunun sözlə ifadəsidir. Bundan əlavə, baş və xüsusi M.-lar fərqləndirilir. Baş M. bütövlükdə xəritənin və onun əsas elementlərinin (məsələn, Yer kürəsinin, ekvatorun) neçə dəfə kiçildiyini nümayiş etdirən rəqəmdir. Xüsusi M. isə xəritə üzərində ən kiçik məsafənin, konkret nöqtənin reallıqla müqayisədə kiçiltmə dərəcəsini əks etdirir. Yerin geoid formaya malik olduğunu və onun kartoqrafik proyeksiyası zamanı istər-istəməz təhriflər yarandığını nəzərə alsaq, baş M.-la xüsusi M. arasındakı fərqin səbəbi aydın olar.

Kartoqrafik təsvir vasitələrində miqyasla göstərmək mümkün olmayan bəzi obyektlər (abidə, məscid, körpü və s.).