Coğrafiya terminləri lüğəti

Geniş mənada: R. – urbanizasiya prosesinin tərkib hissəsidir.

R. atmosferdəki nisbi R.-dən, mühitin təbiətindən, bərk cisimlərin məsaməlilik dərəcəsindən və s.-dən asılıdır.

Həmçinin bax:

• rütubətlilik
• rütubət dövranı
• nisbi rütubət
• mütləq rütubətlilik

Atmosferlə Yer səthi arasında daimi rütubət mübadiləsi.

R.D. suyun buxarlanması, buxarın atmosferdə bir yerdən başqa yerə aparılması, kondensasiyası, yağıntıların düşməsi və bu kimi proseslərdən ibarətdir.

Ekvatorun hər iki tərəfində, şimal və cənub tropikləri arasındakı qurşaqda həmişəyaşıl, rütubətli meşə.

R.T.M.-lər – müntəzəm yağış düşən (illik miqdarı 2000-4000 mm), geniş sahədə yayılmış qalın və hündür, 3-4 mərtəbəli meşələrdir. Bitkilərin fasiləsiz vegetasiyası və bitki növlərinin zənginliyi ilə (0,25 ha-da 200-dək növ) səciyyələnir. Amazon ovalığı, Konqo hövzəsi, Zond adaları R.T.M. ilə örtülüdür.

R. faizlə ölçülür və hər hansı cisimdə (mühitdə) suyun çəkisinin (həcminin) həmin cismin (mühitin) ümumi çəkisinə (həcminə) nisbəti ilə hesablanır; məsələn, torpağın R. səviyyəsini aşkar etmək üçün onu müəyyən temperaturda qurutduqdan sonra alınmış çəkisini əvvəlki çəkisinə bölürlər. R. ölçmək üçün həmçinin hiqrometr adlanan cihazdan istifadə olunur. R. cisimlərin və mühitin fiziki xassələrini dəyişməyə qadir olan mühüm keyfiyyət göstəricilərindən biridir; məsələn, yüksək R. deformasiyaya, relyef dəyişikliklərinə, canlı orqanizmlərdə xəstəliklərə səbəb ola bilər.

Həmçinin bax:

• rütubət
• nisbi rütubətlilik
• rütubət dövranı

Kristalların təsnifatında işlənən 7 sinqoniyadan biri.

Bir-birinə perpendikulyar, müxtəlif ölçü vahidlərinə malik üç kristalloqrafik oxla səciyyələnir. Üç sinfi var: rombik dipiramida 3L₂, 3PC, rombik piramida L₂2P, rombik tetraedr 3L₂.

Geologiyanın Yer maddəsində təbii nüvə çevrilmələri qanunauyğunluqlarını və onların geoloji proseslərdə təzahürünü öyrənən sahəsi; nüvə geologiyası.

“R.” terminini 1937-ci ildə V.İ.Vernadski işlətmişdir. R. nüvə fizikası, geokimya və kosmokimya ilə sıx əlaqədardır; R. xüsusi R., izotop geologiyası və mütləq geoxronologiyaya bölünür.

Biotit, yaxud hornblend-biotit tərkibli porfirəbənzər quruluşlu qranit.

R. aşınma prosesləri ilə asan pozulur. Qiymətli tikinti və üzlük daşıdır.

Monoklinik sinqoniyada kristallaşaraq torpaqvarı yığınlar, sıx dənəli kütlələr, prizmatik kristallar əmələ gətirən mineral.

Rəngi narıncı-qırmızı olur. Hidrotermal mənşəlidir.

Qabbro-peridotit intruziyaları kalsium-silikat metasomatik damar süxurlarının petrogenetik qrupu.

R.-ə qranat-piroksenli, xlorit-qranatlı, vezuvian-xlorit-soizitli və onlara oxşar başqa süxurlar (monomineral qrossulyarlara da təsadüf edilir) daxildir. Termini ilk dəfə 1911-ci ildə Marşall təklif etmişdir.

Silikatlar sinfinə aid triklinik sinqoniyalı mineral.

Dənəli və ya sıx kütlələr, lövhəli kristallar əmələ gətirir. Rəngi çəhrayı olur. Şüşə parıltılıdır. Adətən metamorfik mənşəlidir.

Karbonatlar sinfinə aid çəhrayı, qırmızı, yaşılımtıl-boz mineral.

Triqonal sinqoniyada kristallaşır. Romboedr formalı kristallar, kristallik-dənəli və s. aqreqatlar əmələ gətirir. Şüşə parıltılıdır.

Tetraqonal sinqoniyada kristallaşaraq prizmatik, sütunvarı, iynəvarı və s. kristallar əmələ gətirən mineral.

Təmiz R. rəngsiz olur. Qatışıqların təsirindən müxtəlif rənglərə (sarı, qırmızı, qara) boyanır. Süxurlarda geniş yayılmış aksessor mineraldır. Peqmatitlərdə və hidrotermal damarlarda rast gəlir.